Нүүрсний экспортыг 2020 оны түвшинд барина

2021-07-27 14:38

The Mongolian Mining Journal /June 2021/

Б.Төгс

Энэ онд 42 сая тонн нүүрс экспортлох  зорилт нь 28 сая тонн болж буурахаар байгааг Сангийн сайд Б. Жавхлан учирлав. Нүүрсний экспортын биет хэмжээ буурснаар   төсөвт нүүрсний салбарын   орлого 368 тэрбум төгрөгөөр тасалдах тооцоог   ч Сангийн яам   гаргажээ. 2021 оны төсөвт нүүрсний салбараас нийтдээ 1.34 их наяд төгрөг төвлөрүүлэхээр тусгасан нь ийнхүү буурч болзошгүй боллоо. 

Цар тахлын   тархалт манай улсад  нэмэгдэж байгаа тул Хятадын талаас хилийн хяналтаа чангатгах, цаашлаад хаах хүртэл арга хэмжээг хэд хэдэн удаа авч хэрэгжүүлээд байгаа юм. Хамгийн сүүлд нүүрсний гол гарц болсон Гашуунсухайт-Ганцмод боомтоор   (06.24-07.04) нүүрсний машины нэвтрэлтийг бүрэн зогсоолоо. Учир нь нүүрс тээврийн жолооч нарт хийх Хятадын талын шинжилгээгээр халдвартай тохиолдлууд гарч байна. Дээрх хугацаанд Цагаанхад суурьшлын бүсэд “тэг зогсолт” хийх тухай Ханбогд сумын Засаг даргын  захирамж гарсан. “Тэг зогсолт”-ын үеэр халдварын тохиолдлуудыг хумих ажлыг хэрэгжүүлэх юм. Гэхдээ Оюутолгойн баяжмал тээвэрлэлт тусдаа замаар хийгддэг тул хэвийн үргэлжлэх талаар Өмнөговь аймгийн Засаг даргын орлогч Н.Энхбат тайлбарлалаа. Гагцхүү хилээр тээвэрлэлт хийж буй жолооч нараас Хятадын талын авсан шинжилгээгээр халдвар илрэхгүй байх нь чухал. Эс бөгөөс тухайн өдрийн баяжмалын экспорт, бараа материалын импорт хийх тээвэрлэлтийг бүрэн зогсоож байгаа юм. Тэгэхээр халдварыг бүрэн хумихад гол асуудал  оршиж байна. Гашуунсухайт боомт Үндэсний их баяр наадмын үеэр долдугаар сарын 10-15-ны хооронд амрах тул тухайн сард нүүрсний  экспорт төдийлөн сайн биш байх төлөвтэй байна. Харин халдвар хумигдсан нөхцөлд гол өсөлтийн үе наймдугаар сараас тохиох найдвар бий.  

Одоогийн нөхцөл байдлыг авч үзвэл, оны эхнээс зургадугаар сарын дунд үеийн байдлаар нүүрсний экспорт 9.01 сая тоннд хүрсэн нь өмнөх оны мөн үеийнхээс 20.8%-иар өндөр дүн юм. Тиймээс манай улсын нүүрсний экспорт өнгөрсөн оны түвшнээс ахиу байх боломж бий. 2020 оны цар тахлын жил манай улс 28.6 сая тонн нүүрс экспортолсон нь 2019 оныхоос 21.6%-иар бага үзүүлэлттэй гарсан.  Өнгөрсөн  жилийн эхний хагаст нүүрсний экспорт маш сул өрнөлтэй байсан ч  наймдугаар сараас “Ногоон гарц” хөтөлбөр хэрэгжүүлснээр нүүрсний худалдаа огцом өссөн. Ингэснээр тухайн оны 8-10 дугаар сард нүүрсний экспорт сардаа 4-4.6 сая тонн болж  оргилдоо хүрсэн юм. Энэ онд ч тийм байх бүрэн боломжтой. Зургадугаар сарын 24-ний байдлаар Цагаанхадны Гаалийн хяналтын бүсэд 9.18 сая тонн нүүрсний үлдэгдэлтэй байна. Нүүрсний нөөц Гаалийн хяналтын бүсэд хангалттай их байгаагийн сацуу нэвтрэлт удааширсан  тул уурхайнууд үйл ажиллагаагаа хумих горимд шилжжээ.  


 
Гадаад харилцааны сайд болон Ерөнхий сайдын БНХАУ-д хийх айлчлалын үеэр хил нэвтрэлтийг хэвийн түвшинд оруулах, экспорт нэмэгдүүлэх асуудал яригдах хүлээлттэй байна. 

Хэрэвзээ нүүрсний экспорт өнгөрсөн оны жишгээр сард 4 сая тонн, эсвэл түүнээс дээш давах нөхцөлд оны хоёрдугаар хагаст  “шархаа нөхөх” боломж бүрдэнэ. Энэ оны гуравдугаар сарын дундаас эхлэн нүүрсний машинуудын хил нэвтрэлт үлэмж удааширсан юм. Ингэснээр   сүүлийн гурван сарын хугацаанд манай улс дор хаяж 5.2 сая тонн нүүрс экспорт буюу 660 сая ам.долларын боломжийг алдаад байна. Өөрөөр хэлбэл  хоёрдугаар улирлын  нүүрсний орлогын алдагдсан боломж өдөрт 7.4 сая ам.доллараар хэмжигджээ. Үүн дээр мөн хугацааны   зэсийн баяжмалын экспортын алдагдсан боломжийг (300 сая ам.доллар) нэмж  тооцвол манай улс өдөрт 11 сая ам.долларын орлого алджээ.   Оюутолгойн баяжмал тээвэрлэлт гуравдугаар сарын дундаас бүрэн зогссон ч   сарын  дараа   хэсэгчлэн сэргэсэн. Улмаар тавдугаар сарын дундаас эхлэн хэвийн хэмжээнд очсон гэж хэлж болно. 

Эх сурвалж: ҮСХ, ГЕГ

Иймд манай улс хоёрдугаар улиралд үндсэндээ нэг тэрбум ам.долларын экспортын боломж  алдсан ч гадаад худалдаа өмнөх онтой харьцуулахад өсөлттэй байгаа юм. Эрдсийн ханшийн өсөлт, Оюутолгойн хүдэр дэх алтны агуулга өссөн зэрэг нь нийт экспорт 70 гаруй хувиар нэмэгдэх нь тэр хэрээрээ цар тахлын нөлөөллийг бууруулахад ашиг тусаа өгч байна. Гэхдээ цаашид нүүрсний худалдаа  нэмэгдэхгүй  бол  экспортын өсөлт удааширч, төсвийн орлогод үүсэх алдагдал улам бүр тэлэх эрсдэлтэй. Иймд энэ чиглэлд төр засаг илүү үр дүнтэй ажиллах шаардлагатай байна.

Одоогоор Гашуунсухайт боомтын  нүүрсний тээвэр  зогссон ч, Шивээхүрэн боомтоор өдөрт 90 гаруй машин, Ховд аймагт орших Хөшөөтийн коксжих нүүрсний уурхайгаас өдөрт дунджаар 100 машинаар нүүрс экспортолж байна. Энэ нь нүүрсний худалдаа  тодорхой хэмжээгээр үргэлжилж буйг илтгэнэ. Цаашид дотоод  дахь халдварын түвшинг хурдацтай бууруулж, Өмнөговь аймгийг эргээд “ногоон бүс” болгож чадвал экспорт   сэргэх боломжтой. Зургадугаар сарын 12-ноос Өмнөговь аймгийн хөдөлгөөнийг хязгаарлаж, улмаар 19-ний өдрөөс  зөөвөрлөгдөн орж ирсэн батлагдсан тохиолдлуудыг зарлах болсон. Хятад улс нь халдваргүй ногоон бүс учир аливаа болзошгүй эрсдлээс хамгаалах, хилийн хяналт дээр хатуу чанга бодлого баримталж байна. Иймд аймгийн хэмжээнд үйлдвэр, уурхай, төв суурин газруудыг халдваргүй бүс болгох, гаднаас уурхайчин, жолооч нарыг солих ажлыг зөв зохион байгуулах нь хамгийн их хариуцлага шаардсан амаргүй ажил болоод байна. 
 

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 2021-09-15 12:39
    Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл (2021.09.02) хуралджээ. Цар тахлын үеийн эдийн засгийг сэргээх хуулийн төслийг уг зөвлөлөөр хэлэлцээд  дэмжсэн байна. Удахгүй Засгийн газар УИХ-ын намрын чуулганд өргөн мэдүүлж, хэлэлцүүлнэ. Хуулийн төсөлд  гадаадын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх заалтыг оруулсан хэмээн Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ тодотгов. Тэрээр Цар тахлын үеийн эдийн засгийг эрчимжүүлэх, экспортыг нэмэгдүүлэх, импортыг орлох үндэсний үйлдвэрлэлийг дэмжих, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг бэхжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх Үндэсний хороог ахалдаг билээ. “Урт” нэртэй уг хорооны гол ажил ийнхүү хуулиар дамжин хэрэгжиж байж биеллээ олох юм.   
  • 2021-09-14 12:14
    ...Супер циклийг март, түүнээс ч цараатай хэмээн эрдсийн зах зээлийн хандлагын талаар Роберт Фридланд ярьжээ. Урьд хожид үзээгүй томоохон хувьсгал гэж “ногоон” эдийн засгийн шилжилтийг тэр тодорхойлов. Тэрээр “Цэвэр эрчим хүчний дэд бүтэц, цахилгаан машин цэнэглэх станцуудын сүлжээ гэх мэт бүтээн байгуулалтыг санхүүжүүлэх хэрэгцээ өмнөх супер циклийн үеийн хөрөнгө оруулалтаас ч давах нь гарцаагүй. Энэ нь уул уурхайн төслүүд, хөрөнгө оруулагчдад асар их боломжийг нээнэ” гэдэгт итгэлтэй байна.
  • 2021-09-13 10:56
    Ердөө дөрвөн сарын өмнө (2021.03 сар) Сангийн сайд Б.Жавхлан  “Төсөвт тодотгол хийх эсэхийг хэлэхэд эрт байна. Тодотгол хийе гэж иргэд шаардаж байгаа ч энэ бол миний шийддэг асуудал биш. Төсвийн зардал тасалдаагүй, хөрөнгө оруулалт зогсоогүй” хэмээн  мэдэгдэж байлаа. Гэвч цар тахлын халдварын нөхцөл байдал хүндэрч, хилийн боомтууд  хаагдан  улсын эдийн засаг  улам ч эрсдэлд оров. Арга буюу улсын баяр наадмын өмнөхөн (07.08) УИХ төсвөө яаравчлан тодотголоо. 2021 оны макро эдийн засгийн төсөөлөл өнөөдөр анх тооцон төсөвт тусгаснаас өөрөөр “эргэжээ”. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн алдагдал  энэ оны Төсвийн тухай хуульд баталсан түвшнээс нэмэгдэхээр байгаа нь төсөвт өөрчлөлт оруулахаас өөр гарцгүй байдалд оруулсан юм. Төсвийн алдагдлын хэмжээ бүр ДНБ-ий  8.8%-д хүрч нэмэгдэхээр байна.
  • 2021-09-09 10:57
    Олборлох үйлдвэрлэлийн ил тод байдлын санаачилгын (ОҮИТБС) Олон улсын нарийн бичгийн газар, “Нээлттэй өмчлөл” байгууллага, BHP сангийн түншлэлийн хүрээнд “Олборлох салбарыг нээлттэй болгох нь” хөтөлбөрийн цахим хурал өчигдөр боллоо. Энэхүү хөтөлбөрийг байгалийн баялагтай орнуудад хэрэгжүүлснээр олборлох салбарын орлогыг  цөөнхид, тэднийг баяжуулахын төлөө бус хөгжлийн төлөө  л зарцуулагдах нь ач холбогдолтой хэмээн ОҮИТБС-ын Олон улсын нарийн бичгийн газрын гүйцэтгэх захирал Марк Робинсон цахим форумын нээлтийн үгэндээ онцоллоо. “Энэхүү хөтөлбөр нь улс орнуудын татварын орлогыг нэмэгдүүлж авилгын эсрэг үйл ажиллагааг сайжруулна. Ингэснээр олборлох салбарт зөрчил сөргөлдөөн багасаж, Засгийн газрын орлогыг хөгжлийн төлөө зарцуулах нөхцөлийг бүрдүүлж, байгалийн баялгаас хамааралтай улс орнуудын  ард иргэдийн амьдралын чанар сайжирна” хэмээн тэрээр онцолсон.
  • 2021-09-08 18:11
    Монголын уул уурхайн салбарын хамгийн шилдэг компаниудыг нэгтгэдэг “Mongolia Mining 2021” олон улсын уул уурхай, газрын тосны үзэсгэлэн 10 дахь жилдээ зохион байгуулагдах гэж байна. Энэ үзэсгэлэнгийн Ерөнхий ивээн тэтгэгч “ГРАНД МАЙНИНГ ЭКЮПМЕНТ” ХХК-ийн захирал Ж. Эрдэнэбилэгээс тус арга хэмжээнд хэрхэн оролцох талаар нь тодруулсан юм.