Монголын хүлээлт-“Сибирийн хүч 2”

2020-09-23 10:24

The Mongolian Mining Journal /Aug.2020/

Э.Оджаргал


Монголын нутгаар дайруулан байгуулахаар “Сибирийн хүч 2” хоолойн төслийн яриа хэлэлцээр хоёр улсын Засгийн газрын түвшинд өрнөж байна. 2019 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Москвад хийсэн айлчлалаар Засгийн газар Оросын “Газпром” компанитай харилцан ойлголцлын санамж бичиг үзэглэж байсан бол үүнээс хойш талуудын төлөөлөл багтсан Ажлын хэсэг гарч, төслийн ТЭЗҮ-ийг боловсруулах Монгол, Оросын хамтарсан компанийг байгуулав. Дараагийн шатанд “Эрдэнэс Монгол” болон “Газпром” компани хооронд нууцлалын гэрээ байгуулж, харилцан мэдээлэл солилцох, холбогдох бичиг баримтаа бүрдүүлэн ажиллана гэдгийг Монголын төрийн өмчит компанийн Гүйцэтгэх захирал П.Ганхүү (2020.09.02) мэдэгдлээ.
Сүүлийн саруудад Оросын хэвлэлүү­дээр “Хятад Оросын хийнээс татгалзлаа” гэсэн утга бүхий мэдээллүүд цацагдав. Ашиглалтад орж бүтээгдэхүүнээ нийлүүлээд ердөө хагас жил гаруй болж байгаа “Сибирийн хүч 1” хоолой ашиггүй байхад дараагийн шинэ төсөл хэрэгжүүлэх шаардлагатай юу гэсэн асуудлыг хэвлэлүүд хөнджээ. Тэрхүү хоёр дахь төсөл бол “Сибирийн хүч 2” буюу Монголын нутгаар дайруулах төсөөлөлтэй хийн хоолой юм.

Хятад нь хийн эрэлт хэрэглээгээрээ дэлхийн хамгийн   өсөлттэй зах зээлд тооцогдож байна. 2021 онд тус улсын цэнхэр түлшний эрэлт 335-345 тэрбум шоо метр хүрнэ гэж “Sinopec” компани тооцоолжээ. “S&P Global Platts”-ын шинээчид 2030 онд Хятадын нийт хийн хэрэглээ 510 тэрбум шоо метр болох таамгийг дэвшүүлсэн байна. Агаарын бохирдолтой тэмцэх бодлогоор Хятадын хийн хэрэгцээ жил бүр өсөх хандлагатай. Тус улс нь дамжуулах хоолойгоор Орос, Туркмени, Узбекистан, Казахстан болон Мьянмар улсаас байгалийн хий импортолж байгаа юм. Энэ оны эхний хагас жилийн дүнгээр Хятадын байгалийн хийн импорт 23%-иар буурсныг тус улсын  Гаалийн ерөнхий газар мэдээлжээ.

Энэ аварга зах зээлд байгалийн хий нийлүүлэхээр оросууд хоёр ч мега төсөлд төвлөрч байгаа юм. Эхнийх нь Сибирийн нутгаар 2159 км үргэлжлэх хоолойгоор Хятадын зүүн нутагт байгалийн хий нийлүүлж эхэлсэн бол удаах нь  Монголын талтай яриа хэлэлцээрийн түвшинд ахиж буй “Сибирийн хүч 2” хоолой байгуулах төсөл билээ. Өнгөрсөн жилийн арванхоёрдугаар сард Орос, Хятадын төрийн тэргүүн нар ёслол төгөлдөр нээсэн “Сибирийн хүч 1” төслийн зөвхөн хоолойг байгуулахад оросууд 1.1 их наяд рублийн хөрөнгө зарцуулсан юм. Зургаан жилийн өмнө талууд үзэглэсэн гэрээний дагуу 2020 онд 5 тэрбум шоо метр хийг тус хоолойгоор Хятадад нийлүүлэх ёстой. Он гарснаас хойш нийлүүлсэн нийт хийн хэмжээ 1.57 тэрбум шоо метр байна. Гэхдээ 15 жил үргэлжилсэн хэлэлцээрээр,  авсан аваагүй төлөх (take-or-pay) нөхцөлөөр тохиролцсон байдаг.  

Цар тахлын улмаас зах зээлийн нөхцөл байдал хүндэрснээс үүдэн хоёрдугаар улиралд Туркмени 226 ам.доллар, Узбекистан 212 ам.доллар, Казахстан 194 ам.доллараар байгалийн хийгээ Хятадад нийлүүлсэн байна. Бусад экспортлогч орнуудтай харьцуулахад Оросын байгалийн хийн үнэ 10%-иар хямдарч 183-184 ам.доллар болсон тавдугаар сард “Сибирийн хүч 1” хоолойн экспорт буурснаас “хятадууд Оросын байгалийн хийг авах сонирхол бага, татгалзсан” гэх мэдээлэл анхлан түгсэн хэрэг. Харин долоодугаар сараас Оросын хийн хоолойн экспортын хэмжээ эргээд өсч эхэлжээ.

Хятадын талтай тохиролцсон нийлүү­лэлтийн хийн хэмжээнд Чаяндинскийн ордын нөөц хүрэлцэхгүй байгаагаас өнөөдөр “Сибирийн хүч 1” хоолойн хүчин чадлын 60%-ийг ашиглаж байна гэж Оросын газрын тос, байгалийн хийн зах зээлийн шинжээч Михаил Крутихин  үзжээ. Ийм нөхцөлд хоёр дахь мега төслийг хэрэгжүүлэх гэж байгаад шүүмжлэлтэй байр сууринаас хандаж байна. “Сибирийн хүч 2”-ын экспортыг хангах нөөцийг бэлтгэхэд ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, нийт 6700 км хоолой татахад бараг 100 тэрбум ам.долларын санхүүжилт шаардагдахыг тэрээр үгүйсгэсэнгүй. Учир нь “Сибирийн хүч 1” хоолойг барьж, Чаяндинскийн ордтой холбоход зарцуулсан нийт хөрөнгө 55 тэрбум ам.доллар давсныг нээлтийн ёслолоор ОХУ-ын Эрчим хүчний сайд мэдэгдэж байсан юм. 

Төслүүдийн үр ашигт эргэлзсэн хэвлэлүүдийн мэдээллийг няцааж “Газпром” компани албан ёсны мэдэгдэл хийжээ. Уг тайлбарт, одоо ч Хятадын талтай “Сибирийн хүч 2” төслийн яриа хэлэлцээр үргэлжилж байгаа бөгөөд коронавирусын нөхцөл байдалд талууд онлайнаар тогтмол холбогдож буйг “Газпром экспорт” охин компанийн тэргүүн Елена Бурмистрова мэдэгдсэн байна. Тэрээр, худалдааны дайнаас үүдэн Хятад руу Америкийн шингэрүүлсэн хийн нийлүүлэлт зогсоод байгаа нөхцөл байдал нь “Сибирийн хүч 2” төслийн хамтын ажиллагаанд Хятадын талд түлхэц үзүүлнэ гэж харж байна. Тэр байтугай “Сибирийн хүч 1” хоолойн нийлүүлэлтийг 6 тэрбум буюу жилд 44 тэрбум шоо метр болж нэмэгдүүлэхээр Хятадын түншүүдтэй баримт бичиг бэлтгэгдэж байгаа тухай “Газпром” компанийн Гүйцэтгэх захирал А.Б.Миллерийн мэдэгдлийг иш татжээ.

Монголын нутгаар байгуулахаар яригдаж байгаа “Сибирийн хүч 2” төслийн талаар Оросын судлаачид ямар байр суурь илэрхийлж байна вэ?   

Эрчим хүч, санхүүгийн хүрээлэнгийн Эрчим хүчний асуудал эрхэлсэн дэд захирал Алексей Белогорьев ““Сибирийн хүч 2”-ийн хувьд түүхий эдийн нөөцөөр хангах боломж нь илүү найдвартай юм. Мэдээж, хий дамжуулах хоолой барих, шинээр ордыг ашиглалтад оруулах гээд хөрөнгө оруулалтын асуудлууд бий. Тиймээс төслийг эхлүүлэхэд бүх зүйл бэлэн гэж ойлгож болохгүй. Бүтээн байгуулалтад олон жилийн хугацаа шаардагдана. Гэхдээ хамгийн гол асуудал бол энэ бүтээн байгуулалтыг Хятадын тал сонирхож байгаа эсэхээ тодорхой илэрхийлээгүй байна. Нэг талаас Хятадын хийн эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж байгаа ч  нөгөө талаас дотоодын хийн олборлолт, үйлдвэрлэлийг дэмжих, хамгаалах маш хатуу бодлого барьдаг улс. Аливаа асуудал гарахад дотоодын зах зээлээ хамгаалж төрөөс гэнэтийн шийдвэр гаргах магадлалтай учир нийлүүлэлтийг яг тодорхойлж тооцоход хүндрэлтэй. Хятадын зах зээлийн хэт өөдрөг тооцоолол нь заримдаа бодит байдалтай нийцдэггүй. Тэгэхээр, 2030 оноос хойш “Сибирийн хүч 2” төслийн эрэлт Хятадад байгаа ч хэр их гэдэг нь одоогоор тодорхойгүй байна” гэжээ.

Эрчим хүчний зах зээлийн шинжээч Борис Марцинкевич “”Сибирийн хүч 2” төслийн хэрэгжилтийг ярихад хараахан эрт байна.  Одоогоор тодорхой зүйл бол Монголын нутгаар дайруулан барих төсөөлөл юм. Энэ чиглэл нь аж үйлдвэр илүү хөгжсөн, тэр хэрээр эрэлт өндөр байгаа Хятадын өмнөд бүс нутгуудад хүрнэ. Тухайн зах зээлийн ирээдүйд өсөх эрэлтийг хангахын тулд хятадууд хөрөнгө гаргаж том бүтээн байгуулалт хийх шаардлагагүйгээр “Сибирийн хүч 2” хоолойн импортоор хангах боломжтой” хэмээн тэмдэглэсэн байна.

Үндэсний эрчим хүчний хүрээлэнгийн Ерөнхий захирал Сергей Правосудов “Орос, Хятадын дунд орших Монгол Улс бол Украин шиг биш. “НАТО-д элсэнэ, Америкийн цэргийн бааз байршуулна, байгалийн хийн дамжуулах тарифаа өсгөнө” гэж Украины адил аашлахгүй. Монгол нь тайван улс тул “Сибирийн хүч 2” хоолойд саад учруулахгүй гэж харж байна. Хэрэв Монголын нутгаар дамжуулан байгуулах боломж байгаа бол муу зүйлгүй”-г онцолжээ.

“Сибирийн хүч 2” төсөл хэрэгжих юм бол Оросын Чаяндийнскийн ордоос гадна зүүн Сибирийн нутаг дахь хамгийн том буюу 2.7 их наяд шоо метр батлагдсан нөөцтэй Ковыктийнскийн ордоос урагшаа Монгол Улсын нутгаар үргэлжлэн Хятадын баруун хэсэгт  хүрсэн хоолой тавигдаж  жилд 50 тэрбум шоо метр байгалийн хий нийлүүлэх төсөөлөлтэй. 2024 оноос хойш “Сибирийн хүч 1” хоолой бүрэн хүчин чадалдаа хүрсний дараа  “Сибирийн хүч 2” төслийн санхүүжилт эхэлнэ гэсэн албан бус мэдээлэл байна. Ямартай ч Монголын хувьд газар нутгаараа хоолойг дайруулснаар  хийн хэрэглээгээ хангахын сацуу орлогын шинэ эх үүсвэр бий болох  зэрэг  эдийн засагт чухал ач холбогдолтой. “Сибирийн хүч 2” хоолойн төсөл хэрэгжих хүлээлт, монголчуудын найдвар тасраагүй.   

 

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 6 цаг 44 минутын өмнө
    Монгол Улсын Засгийн газрын (2020.12.13) 211 дүгээр тогтоолтой холбоотойгоор эрчим хүчний хэрэглээ нэмэгдэж, Дулааны цахилгаан станцуудын нүүрсний хэрэглээ өссөн тул “Шивээ-Овоо”-гийн уурхайн нүүрс олборлолтын хэмжээ 76 мянган тонн, хөрс хуулалт 330 мянган шоо метр тус тус өссөн байна. Нүүрс олборлолт, борлуулалт ба нийлүүлэлт нэмэгдүүлэх зайлшгүй шаардлага үүссэн тул “Шивээ-Овоо”-гийн уурхайн нүүрс борлуулалтын төлөвлөгөө 2020 оны арваннэгдүгээр сард 111.6%, арванхоёрдугаар сард 113.5%, энэ сард (2021.01.25) 101%-ийн гүйцэтгэлтэй ажиллаж төвийн эрчим хүчний систем болон орон нутгийн дулааны станцуудын хэрэглээг хангаж байна.
  • 8 цаг 43 минутын өмнө
    Урд хөрш хөгжлийн чиглэлээ шинэчлэн тогтоож байна. Өнгөрсөн тавдугаар сард Хятадын дарга Си Жинпин “хос эргэлт” бүхий эдийн засгийн хөгжлийн стратегийг танилцуулсан юм. Энэхүү стратеги нь Хятадын XIV таван жилийн төлөвлөгөөний гол хэсэг байх нь одоо нэгэнт тодорхой боллоо.  Монголын эрдэс түүхий эдийг, тэр дундаа нүүрс, зэс, төмрийн хүдэр, цайр, газрын тосыг бараг бүхэлд нь худалдаж авдаг, худалдааны гол түнш орон нь урд хөрш.
  • Өчигдөр 12 цаг 30 минутад
    ОХУ-аас байгалийн хий БНХАУ руу нийлүүлэх “Сибирийн хүч 2” хоолойн байгууламжийг  Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээр дамжуулан байгуулах төслийн ТЭЗҮ-ийг боловсруулах “Газопровод союз восток” компани албан ёсоор манай улсад бүртгүүлжээ. Энэ тухай Гадаад харилцааны яам болон Оросын “Газпром” компани мэдээлэв.  Гадаад харилцааны яамны мэдээллээр, “Газопровод союз восток” компанийн үйл ажиллагаа эхэлсэнтэй холбогдуулан Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайд Д.Даваа (2021.01.21) тус компанийн захирал Е.Н. Асеевтай цахим уулзалт хийсэн байна. Уулзалтад Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа ЭСЯ болон Гадаад харилцааны яамны Хөрөнгө оруулалтын судалгааны төвийн удирдлага, төлөөлөл оролцжээ. Цар тахлын нөхцөл байдлаас шалтгаалан Монгол Улсын талаас баталгаажуулах шаардлагатай бичиг баримтын асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх, “Газопровод союз восток” компани нь Монголын Худалдаа хөгжлийн банканд байнгын данс нээлгэхэд бүрдүүлэх шаардлагатай бичиг баримтын жагсаалт зэрэг асуудлыг уулзалтаар хэлэлцсэн байна.
  • Өчигдөр 11 цаг 38 минутад
    Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт татсан байдлаар анх удаа дэлхийд БНХАУ тэргүүлсэн байна. НҮБ-ын Худалдаа хөгжлийн бага хурлын (ЮНКТАД) тайлангаар, 2020 онд Хятадын эдийн засагт гадаадаас 163 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт оржээ. Энэ нь өмнөх оноос 4%-иар нэмэгдсэн үзүүлэлт аж. Хятад улс тэргүүлэхэд дэлхийн бусад орнууд, тэр дундаа АНУ-д хөрөнгө оруулалт буурсан нь нөлөөлжээ. Сүүлийн арав гаруй жил тэргүүлж ирсэн АНУ-ын эдийн засаг 2020 онд 134 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт гадаадаас татсан байна. Энэхүү үзүүлэлт нь өнгөрсөн 2019 онтой харьцуулахад хоёр дахин буурчээ. Тайланд тэмдэглэснээр, АНУ-ын Ерөнхийлөгч асан Дональд Трампын бүрэн эрхийн хугацаанд тус улс руу чиглэсэн ГШХО буурсан байна.
  • Уржигдар 16 цаг 29 минутад
    Хятад улс Австралиас зэсийн баяжмал импортлохоо бүрэн зогсоожээ. Энэ нь албан ёсны хориг биш ч хоёр улсын таагүй харилцааны улмаас Хятадын үйлдвэрлэгчид Австралиас түүхий эд худалдан авахаас зайлсхийж байна.  Тодруулбал, өнгөрсөн арванхоёрдугаар сард Австралиас нэг ч тонн зэсийн баяжмал болон хүдэр Хятад улс импортлоогүйг тус улсын Гаалийн ерөнхий газар мэдээлжээ. Тэгвэл өмнөх арваннэгдүгээр сард 26.71 мянган тонн, 2019 оны сүүлийн сард 110.93 мянган тонныг Австралиас худалдан авч байжээ. Австралийн зэсийн баяжмалын Хятадын импортын хэмжээ 0 болсон нь сүүлийн 16 жилийн хугацаанд буюу 2014 оны дөрөвдүгээр сараас хойших анхны тохиолдол болохыг International Copper Study Group (ICSG) мэдэгдсэн юм.