Д.Сумъяабазар: Оюутолгой төслийг гацаахгүй

2019-10-18 16:30

Монголын бизнес зөвлөлөөс зохион байгуулдаг сар тутмын уулзалтад (10.17УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар оролцож хэд хэдэн чухал асуудлыг хөндсөн илтгэл тавилаа.

Тэрбээр “Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 6.2 дугаар заалтыг өөрчлөх туйлшрал явж байгаад би хувьдаа их харамсаж байна. Үндсэн хуулийн заалтаас хамаарч Монгол Улсын хөгжил удааширсан зүйл байхгүй. Бид бусад хуулиа муу боловсруулж гаргаснаас нийгмийн дунд бухимдал үүсч, гадаадын хөрөнгө оруулагч нарын итгэлийг алдсан, эх орныхоо эрх ашгийг хамгаалж чадахгүй нөхцөл байдалд орсон. Эргээд энэ алдаандаа Үндсэн хуулийг буруутгаж байгаа нь дэндүү харалган явдал юм. Тиймээс Үндсэн хуулийн 6.2 дугаар заалтыг оролдож болохгүй гэсэн байр сууриа илэрхийлсэн. Одоо ч тэр байр сууриндаа хатуу байгаа.

Төрийн өмчийн компани анх удаа олон улсын зах зээл дээр хөрөнгө босгож, IPO  гаргах ажил хэрэгжээд явж байна. Банк, хууль, санхүү, маркетингийн зөвлөхөө сонгосон ба бүх зөвлөх ажилдаа орсон. “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн IPO гарснаар төрийн өмчит компанийн засаглал, дагаад ил тод байдал, шилэн данс сайжирна гэдэг бол шаардлагад нийцсэн мэргэжлийн боловсон хүчнээр баг бүрдүүлэх үүд хаалга нээгдэнэ.

Төмөр зам болоод нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн тодорхой хэсэг, уурхайн хүчин чадлыг тэлэх гэх мэт хөрөнгө оруулалт шаардагдаж байгаа. Жишээ нь 2020 онд Тавантолгой уурхайгаас 30 сая тонн нүүрс олборлох ёстой.

Тавантолгой-Ханги чиглэлийн авто замын төсөлд 520 сая ам.долларын шууд хөрөнгө оруулалтын ажлыг Хятадын Концесст багтсан компаниудтай хийж эхлээд байгаа. Тус замыг нэг жилийн хугацаанд барина. Энэ нь олон улсын стандартад нийцсэн авто зам байх ба жилд 20 сая тонн нүүрс экспортлох бэлтгэл ажлаа хангаж байна. Тэгэхээр 30 сая тонн нүүрс тээвэрлэх хүнд даацын машин механизм хэрэгтэй болно. Үүнд 780 сая ам.долларын хөрөнгө оруулаад явж байгаа.

Хятадын зах зээлд Монголын коксжих нүүрс гол тоглогч байх ёстой. Тус улсын хойд болон зүүн хойд нутгийн үйлдвэрлэлийн бүсэд нүүрсээ нийлүүлэх хэрэгтэй. Тиймээс Монгол Улс зах зээлд өрсөлдөх чадвараа нэмэгдүүлэх үүднээс төмөр зам, дэд бүтцийн асуудлаа яаралтай шийдэх шаардлагатай байна. Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын тухайд, эхний ээлжинд шаардлагатай 110 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг “Эрдэнэс Тавантолгой” компани хийж бүтээн байгуулалтын ажлаа эхлүүллээ. Ойролцоогоор 24 сарын хугацаанд төмөр замын барилгын ажил дуусна гэж тооцож байна.

Монгол Улсад Энэтхэг улсын Газрын тосны сайд айлчлахдаа 30 сая тонн коксжих нүүрс импортлох хүсэлт тависан. Тэгэхээр Хятад жилд  800 сая тонн, Энэтхэг 2030 он гэхэд 300 сая тонн ган үйлдвэрлэдэг болно.

Оюутолгой төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалт төлөвлөгөөний дагуу явагдаж байгаа. Хөрөнгө оруулагчид төслийг анхааралтай ажиглаж байна. Оюутолгой төслийн тухайд гарц бүрэн бий. Энэ төсөл гацахгүй. Тийм учраас эрчим хүчний шийдлүүд, зээлийн санхүүжилтийн  эх үүсвэрийг талууд хоорондоо ярилцаад шийднэ. Татварын асуудал, далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн эх үүсвэрийн  шийдэл, Дубайн гэрээг хэрхэн засч сайжруулах талаар гаргалгаатай байгаа. Мэдээж, асуудлыг УИХ-ын түвшинд шийднэ. УИХ-ын Байнгын хорооноос дүгнэлт гарч Засгийн газарт үүрэг чиглэл өгснөөр хэлэлцээрийн ширээний ард суух ёстой. Гэхдээ энэ үйл явцыг удааж болохгүй. Цахилгаан станцын төсөлд хугацаа алдаж байна. Бүтэн жил боллоо. Энэ асуудлыг хариуцаж байгаа эрчим хүчний салбарынхан үүнийг бодох ёстой асуудал. Засгийн газрын гишүүдийн дунд Оюутолгой төслийг гацаах сонирхол байхгүй. Ойрын хугацаанд шийдвэрүүд гарч, төсөл амжилттай хэрэгжих боломжтой гэж харж байна.

Оюутолгой ч, ялгаагүй гадаадын хөрөнгө оруулалттай бусад төсөлд ч Монголын тал хүндэтгэлтэй хандах ёстой гэж боддог. Төслүүдийг дагаад мянга мянган ажлын байр бий болж байна. Эдийн засаг, төсөв, татвараар дамжуулж уул уурхайн өгөөжийг Монголын ард түмэн хүртдэг. Орон нутгийн дэмжлэг, ханган нийлүүлэлтээс ч хүртэж байна. Тиймээс Оюутолгой төслөөс өгөөж хүртэхгүй байна гэдэг нь “популистууд”-ын яриа, нийгэм мэдээлэлгүй байгаагаас үүдэж байгаа юм.

Монгол Улсад геологийн салбар үүсч хөгжсөний 80 жилийн ой тохиож байна. Энэ хугацаанд илэрцтэй 10 мянга гаруй талбай, том жижиг 2600 орчим ордыг Монгол Улсын үе үеийн геологичид нээн илрүүлжээ. Одоо манай улс Үндэсний геологийн албатай болж байна. 1990 оноос хойш улсын геологийн нэгдсэн байгууллагыг тарааснаас геологи, хайгуулын салбарын бүх ой санамж алдагдсан. Энэ ой санамжийг эргүүлэн бий болгохын тулд Үндэсний геологийн албыг байгуулж, эрдсийн төрөл бүрт төрөөс баримтлах бодлогыг тодорхойлох юм.

Өнөөдөр Монгол Улс 1 тэрбум 236 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар Газрын тос боловсруулах үйлдвэр барьж байна. Монголын өмнөд болон зүүн бүс нутаг, Дорноговь аймагт газрын тосны нөөц өсөх ирээдүй бий” гэлээ.  

Энэ удаагийн уулзалтад мөн УУХҮЯ-ны Хүнд үйлдвэр, газрын тосны бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Б.Анхбаяр, МУУҮА-ийн ТУЗ-ийн дарга А.Билгүүн, АМЕ– 2 хөтөлбөрийн тэргүүн Кирстен Ливермор, MICC-ийн захирал Д.Ачит-Эрдэнэ, “Эрдэнэс Тавантолгой Майнинг” компанийн Тэргүүн дэд захирал Н.Мандуул, Эдийн засагч Ч. Отгочулуу, Дэлхийн банкны Монгол дахь суурин төлөөлөгч Жяан Паскал Нганоу нар хүрэлцэн ирж хэлэлцүүлэгт оролцсон юм. Эдийн засаг өөдрөг байгаа ч уул уурхайн салбарын ерөнхий нөхцөл байдал сайнгүй. Цаашид төр засгийн зүгээс төсвийн бодлогоо үргэлжлүүлэн сайжруулах, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих шаардлагатайг хэлэлцүүлэгт оролцогчид санууллаа. Эдийн засгийн өсөлт ойрын жилүүдэд 5% буюу түүнээс дээгүүр түвшинд хадгалагдах ч амаргүй байх болно гэдгийг анхааруулав. Мөн цаашид хайгуулын тусгай  зөвшөөрөл олголтын тогтолцоог сайжруулах хэрэгтэй байгааг тэмдэглэлээ.

 

Б.Төгс

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • Уржигдар 18 цаг 54 минутад
    Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, энэ оны эхний арван сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 11.6 тэрбум ам.долларт хүрч 7.1%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 6.5 тэрбум ам.доллар, импорт 5.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн нь өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад экспорт 9.8%, импорт 3.9%-иар тус тус өслөө. Гадаад худалдааны тэнцэл 1.5 тэрбум ам.долларын ашигтай гарч өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 394.9 сая ам.доллараар нэмэгджээ.
  • Уржигдар 13 цаг 32 минутад
    Зэсийн үнэ АНУ-Хятадын худалдааны дайны асуудал нааштайгаар шийдэгдэж магадгүй гэсэн үүднээс энэ сарын эхний долоо хоногт  өсөлттэй байсан бол өнгөрч буй долоо хоногт эргээд буурах шинжтэй болж ирлээ. Энэ нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трампын мэдэгдэлтэй шууд холбоотой юм. Тэрбээр хэрэв худалдааны асуудлыг цэгцлэх эхний шатны яриа хэлэлцээр амжилтгүй болбол Хятадын бараанд хавьгүй их татварыг ногдуулах болно гэдгийг мэдэгдсэн юм. Энэ нь зах зээлд худалдааны дайны асуудал тооцоолж байсан шиг нааштай биш болохыг харуулсан юм. Уг нь эхний шатны яриа хэлэлцээрт талууд Чилид болох APEC-ийн чуулганы үеэр гарын үсэг зурах байсан боловч хурал цуцлагдсан билээ. Одоо гэрээг үзэглэх шинэ газрыг зарлах үлдээд байгаа юм.
  • Уржигдар 11 цаг 29 минутад
    МАН эрдсийн экспортын өсөлтөөр нөхцөлдсөн боломжийг алдахыг хүссэнгүй. Энэ удаагийн төсвийг “сонгуулийн жилийн төсөв” гэж тодотгож болно. Эдийн засагчдын тооцоолж байсанчлан энэ төсөв сонгуулийн жилийг угтсан, зардал өндөртэй халгисан төсөв болсонд гайхах зүйлгүй.  Сонгууль дөхөөд сэтгэл хөдлөлдөө автуузай, төсвийн сахилга батыг бүү сулруулаарай хэмээн ОУВС эрх баригчдад анхааруулсаар ирсэн ч Сангийн сайд ирэх оны төсвийн орлогыг өөдрөг төсөөллөөр төсвийн зардлын хэт өсөлтийг эвтэйхэн тусгаж өгчээ. Өөрөөр хэлбэл төсвийн алдагдлыг хуулийн хүрээнд тогтоосон тул бүх зүйл гаднаасаа сайхан харагдана. 
  • 2019-11-14 11:27
    Нэгдсэн төсвийн нийт тэнцвэржүүлсэн орлого, нийт зарлага, төсвийн тэнцэл зэрэг эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтийг Засгийн газрын өргөн мэдүүлсэнд өөрчлөлт оруулалгүйгээр баталлаа. Нийт тэнцвэржүүлсэн орлогыг 11 их наяд 797 тэрбум 840 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 29%, нийт зарлагыг 13 их наяд 872 тэрбум 581.7 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 34.1%, нэгдсэн төсвийн нийт тэнцвэржүүлсэн тэнцлийн алдагдлыг 2 их наяд 74 тэрбум 741.7 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 5.1%-тай тэнцүү байхаар тооцжээ.
  • 2019-11-13 17:11
    2019 оны эхний арван сарын байдлаар Хятад улс 276.24 сая тонн нүүрс импортолсон  нь өмнөх оны мөн үеийнхээс 9.6%-иар нэмэгдсэн байна. Энэ нь өнгөрсөн онд тус улс нийт 281 сая тонн нүүрс импортолсон хэмжээнд тун ойртсон дүн болохыг тус улсын Гаалийн ерөнхий газар мэдээлжээ. Сарын дүнгээр авч үзвэл, аравдугаар сард 25.68 сая тонн нүүрс импортолсон нь өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 11%-иар өссөн ч өмнөх есдүгээр сарынхаас 15%-иар буурлаа. Шалтгаан нь аравдугаар сарын эхээр болсон Хятадын үндэсний баяртай холбоотойгоор импортын эрчим суларсан гэж зах зээл шинжээчид тайлбарлаж байна.