Б.Мөнхбат: Сүхбаатар аймаг хариуцлагатай уул уурхайг дэмжиж ажиллана

2019-04-15 11:29

- Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн төлбөр 50%, АМНАТ-ийн 5%-иас 2019 онд Сүхбаатар аймгийн төсөвт 5.3 тэрбум төгрөг төвлөрнө -

 


“Байгаль орчинд ээлтэй, хариуцлагатай уул уурхай ба орон нутгийн хамтын ажиллагаа” сэдэвт зөвлөгөөн Сүхбаатар аймгийн Баруун-Урт хотод гуравдугаар сарын 25-нд зохион байгуулагдсан юм. Уг зөвлөгөөний үеэр яригдсан асуудлууд болон орон нутгийн уул уурхайн үйл ажиллагааны талаар  Сүхбаатар аймгийн ИТХ-ын дарга Б.Мөнхбаттай “Сүхбаатарын өнгө” сонины эрхлэгч  Д.Улаанаа  ярилцлаа.

 

 


Сүхбаатар аймагт өнөөдөр уул  уурхайн нөхцөл байдал ямар байна вэ? Аймгийн хэмжээнд зохион байгуулагдлаа. Уул уурхайн салбарын хаалттай мэдээллийг нээлттэй болгох эхний шат ч тавигдах шиг болсон.
Өнөөгийн байдлаар Сүхбаатар аймагт 10 гаруй уурхай үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Эдгээрээс тогтвортой үйл ажиллаж байгаа нь 2-3 уурхай л бий. “Цайрт Минерал” компани болон Сүхбаатар суманд ажиллаж байгаа 2-3 уурхайг онцолж болно. Нутгийн иргэдэд уул уурхайн мэдлэг мэдээлэл хомс, газар нутгаа өмгөөлж хамгаалсан тэмцэл, төрийн байгууллагуудын олон удаагийн шалгалт зэрэг хүчин зүйлээс болж орон нутагт хариуцлагатай уул уурхай хөгжих боломж хязгаарлагдмал байгаа нь нууц биш.

Аймагт уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад нөхцөл байдал хүнд байдаг юм байна гэж ойлгогдож байна?
Саяхан манай аймагт зохион байгуулагдсан зөвлөгөөний үеэр иргэдийн хэлж, асууж байгаагаас энэ салбарын мэдлэг, ойлголт дутмаг нь харагдаж байна. Газар нутгаа хамгаална гээд байгаа боловч үндэслэл муутай. Ингэж хэлснээрээ уул уурхайн компаниудыг өмөөрч, тэдэнд үйлчлээд байгаа зүйл биш. Компаниуд нийгмийн хариуцлагын хүрээнд орон нутагт бүтээн байгуулалт хийх, сургууль, цэцэрлэг барих, иргэдийн ахуй амьдралд эергээр нөлөөлөх ажлууд хийгээд уул уурхайн үйл ажиллагаагаа явуулах шаардлагыг аймгийн зүгээс байнга тавьж байгаа. Мөн төрийн албаны олон удаагийн давтамжтай шалгалтаа цөөрүүл гэдгийг ч сануулж байна. Мэргэжлийн хяналтын газар өнгөрсөн онд 45 удаа шалгалт хийсэн байх жишээтэй. Хэрвээ эхний шалгалтуудаар зөрчлөө арилгасан бол дахин дахин шалгах хэрэгтэй юу гэдэг асуулт гарч ирнэ. Энэ асуудлаар аймгийн ИТХ-ын тэргүүлэгчид, мэргэжлийн байгууллагын төлөөллүүдтэй хамтран уурхайнуудад хяналт, шалгалт хийсэн. Нийгмийн даатгалаа багаар төлөх, цалингийн доод хэмжээгээр ажилчдын хөдөлмөрийг үнэлэх, татвараас зайлсхийх, аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байгаа аймагт шилжиж ирэхгүй байх гэсэн томоохон зөрчлүүд гарсан. Үүнд дүгнэлт хийж, хариуцлага тооцохыг мэргэжлийн байгууллагуудаас шаардсан. Зарим компани ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлөө бусдад дамжуулж, ашиг олдог явдал нь төрийн албан хаагчдыг хардалтад өртүүлэх нөхцөл бий болгож байгаа юм. Иймэрхүү асуудлаар иргэд, олон нийтээс ирсэн гомдол саналын дагуу мэргэжлийн байгууллагуудад үүрэг чиглэл өгнө гэсэн байр суурьтай байна.

Уурхайнууд орон нутагтай байгуулсан гэрээнийхээ хэрэгжилтийг хэрхэн хангаж ажиллаж байгаа вэ?
Өмнө нь гэрээгүй ажилладаг байсан. Харин 2019 оноос  эхлээд Засгийн газрын 179 дүгээр тогтоолын дагуу гуравласан гэрээ байгуулан ажиллаж байна. “Цайрт минерал” компани нийгмийн  хариуцлагын гэрээний хүрээнд, аймагт жилдээ 1.5 тэрбум төгрөг төвлөрүүлдэг. Үүний 500 сая төгрөгийг жижиг дунд үйлдвэрлэлийн зориулалтаар зээл болгон өгдөг байсан бол энэ жилээс эхлэн аймгийн тулгамдсан асуудлуудыг шийдэхэд зориулахаар урьдчилан тохиролцсон. “Цайрт минерал” компаниас орон нутагт хүртээж буй дээрх татааснаас гадна нийт ашгийн 3%-ийг аймагт хуваарилах хатуу байр суурийг аймгийн удирдлагуудын зүгээс барьж байна. Ингэхдээ уул уурхайн компаниудаас орон нутаг зөвхөн мөнгө авах биш, өгсөн мөнгийг юунд зарцуулав гэдэгт хяналт тавих ёстой. Түүнчлэн, уул уурхайгаас олж байгаа ашиг орлогыг аймгийн төсвийн алдагдлыг нөхөх, янз бүрийн аахар шаахар зүйлд зарцуулахгүйгээр тодорхой томоохон бүтээн байгуулалтад хөрөнгө оруулах асуудлыг ИТХ-ын даргын зүгээс тавьж буй. Энэ нь орон нутагт шаардлагатай, бодитой, үлдэцтэй зүйлд зарцуулъя гэсэн санаа юм.

Зөвлөгөөний үеэр танилцуулсан албан мэдээллээр, Сүхбаатар аймагт тогтмол үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа 7 уурхай байна. Эдгээр уурхай бүгд ашгийнхаа 3%-ийг орон нутагт өгөх үү?
Бүх уурхайнууд орон нутагт зохих ёсны татвар төлөх ёстой. Нийгмийн хариуцлагын гурвалсан гэрээ бүрт Ажлын хэсгүүд ажиллаж байна. Жишээ нь, Эрдэнэцагаан сумын иргэдийн хувьд уурхайн тээвэрлэлтийн зам тавиулж байж асуудлаа шийднэ гэсэн байр суурьтай байгаа юм. Тус суманд 4-5 уурхай янз бүрийн хүчин зүйлээс шалтгаалан алдаг оног ажилладаг. Суманд үүсээд байгаа гол асуудал бол газрын тосны бүтээгдэхүүний тээвэрлэлтийн асуудал юм. “Петро Чайна Дачин Тамсаг” компани орон нутагтай гурвалсан гэрээ байгуулахаар Ажлын хэсэг байгуулагдан ажиллаж байна. Компанийн тээвэрлэлттэй холбоотойгоор 2018 онд ИТХ-ын тэргүүлэгчид аймгийн Засаг даргад шаардлага хүргүүлсэн. Тээвэрлэлтийг зориулалтын усалгаатай, сайжруулсан шороон замаар хийх ёстой.

Одоогийн нөхцөлд нутгийн иргэдийн амьдрах орчинг бохирдуулж, буга, зээрийн сүргийн бэлчээрлэх нөхцөлийг алдагдуулж байгаа нь байгаль экологид сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Өдөрт 100 машин Бичигт боомтын чиглэлд тээвэр хийж сумыг тоос шороогоор дарж байгаа маш том асуудал үүсгээд байгаа юм. Боомт орчим амьдарч буй иргэдээс маш олон санал гомдол ИТХ-д ирдэг. Энэ бүхэнд дүгнэлт хийгээд уурхайн тээврийг зогсоохоос өөр аргагүйд хүрч, зам харгуйг засаж янзлах шаардлагыг хүргүүлээд байна. Мөн жонш, нүүрсний шинэ уурхайнуудыг нутгийн иргэд эсэргүүцэж буй учраас үйл ажиллагаа нь тодорхой бус байгаа юм. Зарим уурхайнууд дотроо өмчийн маргаантай шалтгаанууд ч анзаарагдсан.

Уул уурхайн компаниудын үйл ажиллагаа орон нутагт хэр ил тод байна вэ? Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр тэр бүр нээлттэй мэдээлэл цацагддаггүй. Тусгай зөвшөөрөл олголтын ажлыг хэр цэгцэлж байгаа вэ?
Тусгай зөвшөөрлийг Ашигт малтмал, газрын тосны газар (АМГТГ) олгодог. Тэгэхээр ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл нь зөвхөн орон нутгийн эрх мэдлийн асуудал биш. Нутгийн иргэдийн эсэргүүцэж, тэмцэж байгаа нь малын бэлчээр, өөрсдийн эрх ашиг зөрчигдөж буй шалтгаанаар үүсч буй асуудал юм.

ИТХ-ын зүгээс орон нутагт хариуцлагатай уул уурхайг дэмжин ажиллах бөгөөд хариуцлагагүй уул уурхайд хамтран ажиллах шаардлагагүй гэж үзэж байна. Уул уурхайн ашиг орлого болон бусад мэдээлэл төдийлөн ил тод биш. Иргэд ихэнхдээ таамаг байдлаар дүгнэдэг. Гэхдээ яг бодит мэдээллийг олж авах боломжууд бий. Ил тод байдлын нэмэгдүүлэх зорилгоор аймагт Олон нийттэй харилцах төв байгуулагдана. Энэ төвийг түшиглэж Нэг цэгийн үйлчилгээ давхар явагдана. Эндээс уул уурхайн мэдээллийг олон нийтэд нээлттэй байдлаар байршуулахаар төлөвлөсөн.

Иргэдийн эсэргүүцэл, тэмцэлд орон нутгийн зүгээс ямар байр суурь барьж байна вэ?
Аймгийн ИТХ-аас хууль ёсны шаардлагуудыг тавьж ажиллаж байна. Компани уурхайн тээвэрт зориулалтын замыг тавьж ашиглах шаардлагыг Эрдэнэцагаан сумын Засаг даргын зүгээс тавьж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, төрийн зүгээс нэгдсэн бодлого барьж байна гэсэн үг. Цаашдаа иргэдэд уул уурхайн бодитой мэдээллийг олон нийтэд хүргэх бодлого барьж ажиллана.

Аймагт тусгай хэрэгцээний газар шинээр авсан уу?
Он гарсаар тусгай хэрэгцээнд авсан газар байхгүй. Эрдэнэцагаан сумын Араат уул хэмээх газрыг байгалийн цогцолбор газар болгох саналаа дэмжүүлэхээр сумын удирдлагуудад хүргүүлээд байна. Сумын ИТХ-ын төлөөлөгчид санал нэгдсэн тохиолдолд дээд шатны байгууллагад хүргэнэ.

Уул уурхайн зөвлөгөөний үеэр нэгэн иргэн “Уурхайтай сумдын дарга нарын амьдрал дээшлээд, жирийн иргэдийн амьдрал доройтоод байгаа” гэсэн шүүмж хэлж байсан. Энэ талаар Та өөрийн байр суурийг илэрхийлнэ үү?
Тухайн иргэн тэр талын баттай эх сурвалж байгаа бол хуулийн байгууллагад хандаж болно.

Уул уурхайн үйл ажиллагаанаас аймгийн төсөвт хэр хэмжээний орлого бүрдэж байгаа бол?
Уул уурхайн салбараас Сүхбаатар аймгийн төсөвт жилдээ 2 тэрбум орчим төгрөг төвлөрдөг. 2018 онд 1.865 тэрбум төгрөг төвлөрснөөс 1.5 тэрбум нь “Цайрт минерал” компаниас нийгмийн хариуцлагынхаа хүрээнд төлж байна. Энэ жилийн хувьд орон нутаг уул уурхайн компаниудтай шинэчилсэн гэрээ байгуулахаар ажиллаж байгаа юм. 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийн 50%, АМНАТ-ын 5%-ийг орон нутгийн Хөгжлийн сан руу хуваарилдаг болсон бөгөөд энэ төлбөрөөс аймгийн төсөвт 5.3 тэрбум төгрөг төвлөрнө.


 

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 13 цаг 19 минутын өмнө
    Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн үндэсний тогтолцоог төгөлдөржүүлэх, хүний аюулгүй байдлын соёлыг нэмэгдүүлэхэд тодорхой хувь нэмэр оруулж буй “Нэн түрүүнд ХАБ” (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал) бага хурал нь “Аюулгүй байдал ба Ковид-19” уриан дор 2021 оны 10-р сарын 21, 22-ны өдрүүдэд цахимаар зохион байгуулагдах гэж байна.
  • Уржигдар 17 цаг 21 минутад
    Брэнт маркийн газрын тосны ханш 86.04 ам.доллар/баррель болж 2018 оны аравдугаар сараас хойших хамгийн дээд түвшинд хүрлээ. Дэлхийн зах зээлд байгалийн хий, нүүрсний үнэ нэмэгдсэнээс үүдэлтэйгээр дизель генераторуудын эрчим хүч үйлдвэрлэл нэмэгдэх болсон байна. Үүнээс үүдэн энэ оны дөрөвдүгээр улиралд газрын тосны эрэлтг 450 мянган баррель/өдөр-өөр нэмэгдэж болзошгүй байна. 
  • Уржигдар 14 цаг 43 минутад
    Монголын тал түүнчлэн аж ахуйн нэгжүүд нүүрсний худалдааны урт хугацааны гэрээ байгуулахад дэмжлэг үзүүлэх, Гашуунсухайт, Шивээхүрэн боомтоор чингэлгээр нүүрс тээвэрлэхийг нэмэгдүүлэх, Гашуунсухайт, Бичигт, Ханги, Шивээхүрэн чиглэлээр хоёр улсын хооронд төмөр замаар харилцан холбогдох ажлыг эрчимжүүлэх саналтай байгаагаа хурлын үеэр илэрхийлсэн юм. Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын төмөр замын улсын хил огтлолцлын цэгийг хоёр улсын холбогдох аж ахуйн нэгжүүд тохиролцсонд баяртай байгаагаа талууд илэрхийлж, уг тохиролцоог ГХЯ-дын шугамаар шуурхай баталгаажуулж, төмөр замыг холбох дэд бүтцийн байгууламжийг барихад идэвхтэй хамтран ажиллах нь чухал болохыг тэмдэглэлээ. 
  • Уржигдар 14 цаг 25 минутад
    Элчин сайд Т.Бадрал, Шивээхүрэн-Сэхээ боомт нь хоёр орны худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд чухал үүрэгтэй боомт гэдгийг онцолж, хоёр талын худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх боломжийг бүрэн дүүрэн ашиглах чиглэлээр идэвх, санаачилгатай ажиллаж, нэг өдөрт хил нэвтрэх тээврийн хэрэгслийн тоог 400 хүргэх зорилт дэвшүүлэхийг санал болгов. Альшаа аймгийн дэд дарга Цэцэн, Монгол Улстай хийж буй худалдааны эргэлт, барааны төрлийг нэмэгдүүлэх хүсэлтэй байгаа илэрхийлж, тус аймгаас Монгол Улсын Баянхонгор аймагт 728 мянган юанийн буцалтгүй тусламж үзүүлж буйгаа мэдэгдэв.
  • Уржигдар 13 цаг 01 минутад
    Жил бүрийн намар Монгол банк ирэх оны мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлээ УИХ-аар батлуулдаг. Энэ дагуу Төрөөс  мөнгөний бодлогын талаар 2022 онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төслийг тус банк УИХ-д өргөн барьсан билээ. Энэ талаар Монгол банкны Ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн болон холбогдох албаны хүмүүс өнөөдөр сэтгүүлчдэд мэдээлэл өглөө. Ковид 19 цар тахлын нөлөөгөөр 2020 онд  дэлхийн эдийн засаг огцом уналтад орсон. Гэхдээ 2020 оны сүүлээс эхлэн хөгжингүй орнуудын эдийн засаг, санхүүгийн зах зээл идэвхжиж, зах зээлд оролцогчдын хүлээлт сайжирч, сэргэлт гарч байна.