Уул уурхайн салбарын өсөлт 2024 оноос хойш огцом буурна

2019-02-02 12:27

“Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэн” (NRGI) болон “Гэрэгэ партнерс” байгууллага хамтран “Монгол улсын төсвийн тогтвортой байдал-2018” (хоёрдугаар) тайланг танилцууллаа /01.31/.

Энэ оны тайлан өмнөхийг бодвол илүү өргөн хүрээг хамарсныг тайланг боловсруулагч судлаач нар онцолсон юм.

Уламжлал ёсоор тайланд Монголын эдийн засаг, төсвийн урт хугацааны суурь төлөв, ОУВС-ийн тусламжийн хөтөлбөрийн нөлөөг харьцуулсан байдлаар танилцуулсан байна. 2017 онд анхны тайланг танилцуулах үед эдийн засгийн нөхцөл байдал амаргүй байсан бол өнгөрсөн онд бүх үзүүлэлт сайжирчээ. Гэхдээ санаа амрах болоогүйг тайлангийн үзүүлэлтүүдээс харж болно.

Эдийн засгийн 2030 он хүртэлх төлөвийн тухайд ирэх таван жилд эдийн засаг харьцангуй өндөр өсөлттэй байхаар тайлангаас харагдана.

 

Өсөлтийн гол хөшүүрэг болсон уул уурхайн салбар 2024 он хүртэл багагүй өсөлттэй байх ч үүнээс хойш бууралт руу орж болзошгүй байна. Иймд тодорхой бодлоготойгоор хөрөнгө оруулалт татах, шинэ салбаруудыг хөгжүүлэх шаардлагатай байгаа ажээ.

 

Мөн энэхүү тайланд төсвийн орлого, зарлага, алдагдлын 2030 он хүртэлх төлөвийг гурван хувилбараар дэвшүүлжээ. Тухайн он гэхэд төсвийн орлого, зарлага одоогийн түвшнээс ойролцоогоор 2.5 дахин өсөхөөр байна. Харин төсвийн алдагдлыг урт хугацаандаа -1%-4%-д барих боломжтой ч  түүхий эдийн үнийн уналт, популист бодлогоос хамааран -6%-8%-руу өсөх магадлалтай байгаа ажээ.

Тайланд мөн төсвийн 2017 он хүртэлх сүүлийн зургаан жилийн үзүүлэлтүүдийг онцлон танилцуулсан байна. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого нь батлагдсан үеийнхээс үргэлж бага байсаар иржээ. Харин 2017 онд  батлагдсан орлогын төлөвлөгөө биелсэн нь манай улс орлогоо хэт өөдрөгөөр тооцож баталдгийг харуулна. Орлого биелэхгүй учраас төсвийн зарлага батлагдсан үеийнхээс /2016 болон 2017 оныг эс тооцвол/ ямагт доогуур байж ирсэн нь ч гайхах зүйлгүй юм.  

Төсвийн тэнцэл ч батлагдсан байдлаасаа нэмэгдсэн хувьтай байна.

Төсвийн тэнцэл

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Батлагдсан (ДНБ-д

эзлэх %)

-3.0%

-2.0%

-2.0%

-1.8%

-3.4%

-9.1%

Бодит

(ДНБ-д эзлэх %)

-8.2%

-1.3%

-4.0%

-5.0%

-15.3%

-6.4%

 

Төсвийн тогтвортой байдлын хувьд урт хугацаанд орлого, зарлага тэнцвэртэй түвшинд хадгалагдахаас ихээхэн зүйл хамаардаг. Харин манай улсын хувьд уг үзүүлэлт асар их хэлбэлзэлтэй байдаг ажээ. Ялангуяа төсвийн зардлын тухайд асар их хэлбэлзэлтэй байгааг судлаач, эдийн засагч Б.Нямбаатар тайлбарлаж байв.

Монгол Улсын төсвийн тогтвортой байдалд заналхийлж буй томоохон хүчин зүйлийн нэг яах аргагүй Засгийн газрын өр юм. Хэдийгээр Засгийн газрын өр ДНБ-д харьцуулах үзүүлэлтээр буурч байгаа ч санаа амрах болоогүйг “Гэрэгэ Партнерс”-ийн захирал Г.Рагчаасүрэн ярилаа.

 

2015

2016

2017

2018 Эхний хагас

Засгийн газрын өр /ДНБ-д эзлэх %/

52.3%

78.8%

74.4%

63.4%

Өнгөрсөн онд Засгийн газар багагүй хэмжээний өр төлбөр барагдуулж 2020 оныг дуустал өр төлбөрийн дарамтгүй болоод байгаа юм. Өр их байх тусам зээлийн үйлчилгээний төлбөр нь төсвийн зарлага талд асар том дарамт үзүүлдэг. Гэхдээ 2021 оноос эхлээд томоохон өр төлбөрүүд хүлээгдэж байна.

Хүлээгдэж буй гадаад өр төлбөрүүд

 

2021

2022

2023

2024

Засгийн газрын гадаад бондын төлбөр

Мазаалай 500 сая ам.доллар + Кредит Свисс 250 сая ам.доллар

Чингис 1 тэрбум ам.доллар

Гэрэгэ 800 сая ам.доллар

Хуралдай 600 сая ам.доллар

 

Гадаад болон дотоодын зээлийн хүүгийн төлбөр өнгөрсөн онуудад нэмэгдсээр 2018 оны эхний хагасын байдлаар төсвийн нийт орлогын 13.2%-тай тэнцэж эхэлсэн. Энэ нь төсвийн нийт цалингийн зардалтай дүйцэж байгаа ажээ.

Томоохон өр төлбөрийг баялгийн сангийн хуримтлалаар төлөх зүйтэй гэсэн саналыг “Гэрэгэ Партнерс”-ийн зүгээс дэвшүүлж байна. Ийм дүгнэлтэд хүрсэн учир нь өрийн төлбөрийн дарамт баялгийн сангийн хөрөнгийн өгөөжөөс илүү их байгаа юм.

Судлаачдын дүгнэлтээр, Төсвийн тогтвортой байдлын тухайд ахиц дэвшил харагдаж буй ч эрсдэл өндөр байгааг анхааруулж байна. Үүнээс сэргийлэхийн тулд Засгийн газрын өрийг бууруулах, төсвийн зардлыг тогтворжуулах бүтцийн өөрчлөлтүүд хийх, төсвийн сахилга батыг хангах зэргийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.





Б.Төгс

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • Уржигдар 13 цаг 53 минутад
    Цар тахлын тархалтаас урьдчилан сэргийлэх үүднээс Засгийн газраас хөл хорио тогтоох арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байна. Өвчний тархалтаас сэргийлэх талаар амжилттай боловч хөл хорионы сөрөг нөлөөнөөс уул уурхайн салбарын үйлдвэрлэл, экспорт буурах, худалдааны салбарын идэвх сулрах, аялал жуулчлал, тээвэр, үйлчилгээний салбар орлогогүй болоход хүрч, улмаар бусад салбаруудад нөлөөлж байна. Энэ  гинжин холбоогоор банкны салбарт ч тодорхойгүй байдал, эрсдэл, сөрөг нөлөөг үзүүлж байгаа. Монголбанкны судалгаагаар коронавирусын нөлөөлөлд 54 мянган зээлдэгчийн 3.5 их наяд төгрөгийн зээл өртөж байгаа гэсэн тооцоо бий. Манай улсын хувьд санхүүгийн зах зээлийн 90 орчим хувийг банкны систем бүрдүүлдэг. Иргэд, аж ахуйн нэгж хямралд өртөн орлогогүй болж, зээлээ эргэн төлөхөд хүндрэл үүссэнээр банкуудын өөрийн хөрөнгө, ашигт ажиллагаа буурч, эрсдэлийн сангаа нэмэгдүүлэх шаардлагатай тулгарна.
  • Уржигдар 13 цаг 52 минутад
    Монгол Улсын парламент  2019 оны арваннэгдүгээр сарын 14-ний пүрэв гарагийн хуралдаанаараа Үндсэн хуульдаа нэмэлт өөрчлөлт оруулсан. 1992 оны нэгдүгээр сарын 13-нд ардчилсан тодотголтой Үндсэн хуулиа баталснаас хойш 2000 онд анх удаа “гар хүрч”, “дордох”-ын хэмээгддэг 7 заалтад оруулсан нь цаг хугацааны эрхээр багагүй маргаан дагуулж ирсэн юм. Энэхүү 7 заалтаас зургаад нь нэмэлт, өөрчлөлт хийснээр Үндсэн хуулийн өнгө төрх багагүй сайжирсан юм. Хоёр удаа нийгмээрээ хэлэлцэж, гурав дахь удаагийн хэлэлцүүлгээ парламентын хуралдаанд гуравхан цагийн дотор хийсэн Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг өнөөдөр /2020 оны тавдугаар сарын 25/ 12.00 цагт буюу 17-р жарны төмөр хулгана жилийн зуны тэргүүн сарын шинийн 3-ны морин цагаас эхлэн улс орон даяар мөрдөж эхэлж байна.
  • Уржигдар 13 цаг 00 минутад
    “Шивээ-Овоо” ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн ээлжит хурлыг тус уурхай дээр зохион байгуулж, үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудалтай танилцан, хэд хэдэн чиглэлээр үүрэг өглөө. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга Э.Дөлгөөн уурхайн олборлолтын зардлыг бууруулах чиглэлээр тооцоо судалгаа хийж, танилцуулах, компанийн худалдан авалтын сонгон шалгаруулалтыг хуулийн хүрээнд нээлттэй зарлахыг компанийн удирдлагуудад чиглэл болгосон байна. Мөн 2020-2021 оны өвөлжилтийн бэлтгэл ажлыг хангах хүрээнд нарийвчилсан төлөвлөгөө боловсруулж, шаардлагатай арга хэмжээг ирэх саруудад авахаар болжээ. 
  • 2020-05-22 14:01
    Монгол улсын Засгийн газар, МҮХАҮТ хамтран Монгол Улсын ТОП-100 аж ахуйн нэгжийг эрэмбэлэн өргөмжлөх үйл ажиллагааг 19 дахь жилдээ анх удаа /тавдугаар сарын 20/ цахим хэлбэрээр зохион байгууллаа. Цахим арга хэмжээг нээж МҮХАҮТ-ын Ерөнхийлөгч О.Амартүвшин  “2020 он бол бид бүхний хувьд туйлын өндөр сорилттой жил болж байна. Монголын эдийн засгийг нуруун дээрээ үүрч, Монголын хөгжлийг  түүчээлж байгаа та бүхэнд ТОП 100 ААН-д эрэмбэлэгдсэнд МҮХАҮТ-ын зүгээс халуун баяр хүргэж, эдийн засгийн сорилыг төр засагтай хамтран хамтдаа даван туулъя” хэмээн уриалав. ТОП-100 аж ахуйг эрэмбэлэхдээ Сангийн яам, Гааль болон Татварын ерөнхий газар, НДЕГ, Улсын бүртгэл, Үндэсний статистикийн хороо болон МҮХАҮТ-ын төлөөллүүд хамтарсан Ажлын хэсгийн албан ёсны мэдээ, тайлан, тоон үзүүлэлтэд тулгуурлан ААН-ийн тухайн жилийн орлого, улсын төсөвт оруулсан татвар, нийгмийн даатгал төлсөн ажиллагсдын тоо, ашиг, хөрөнгийн  хэмжээ гэсэн үндсэн 5 үзүүлэлтийг чухалчилжээ.
  • 2020-05-21 14:53
    Засгийн газар шинэ коронавирусээс үүдэн эрсдэлд орсон  эдийн засгийг аврахаар гуравдугаар сарын сүүлээр дуугарч эхэлсэн нь 5.1 их наяд төгрөгийн багц хөтөлбөр байв. Үүнийг нь дөрөвдүгээр сарын 9-нд УИХ-ын чуулганаар “амь оруулан” баталлаа. 5.1 их наяд төгрөгийн   хөтөлбөр   яг хэрхэн эдийн засгийг аврах эсэх нь одоо ч тодорхой биш байгаа юм. Үүнээс хавьгүй эрт буюу гуравдугаар сарын 11-нд Монголбанк бодлогын хүүгээ буулгаж, төд удалгүй арилжааны банкуудыг “захиргаадаж”  хэрэглээний зээл  төлөлтийн  хугацааг сунгахыг хүчлэх болсон. Улмаар дөрөвдүгээр сарын 13-нд төв банк бодлогын хүүгээ дахин бууруулав. Гол асуулт нь эдийн засгийн төлөв бүрхэг байгаа нь иргэдийн сэтгэл зүйд сөргөөр нөлөөлж,  улмаар худалдаа, үйлчилгээний салбарын борлуулалтад шууд нөлөөлнө.  Энэхүү нөхцөл байдал эдийн засгаа сэргээхээр оролдож байгаа Хятадад ихээхэн тод илэрч байна.