Уул уурхайн салбарын өсөлт 2024 оноос хойш огцом буурна

2019-02-02 12:27

“Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэн” (NRGI) болон “Гэрэгэ партнерс” байгууллага хамтран “Монгол улсын төсвийн тогтвортой байдал-2018” (хоёрдугаар) тайланг танилцууллаа /01.31/.

Энэ оны тайлан өмнөхийг бодвол илүү өргөн хүрээг хамарсныг тайланг боловсруулагч судлаач нар онцолсон юм.

Уламжлал ёсоор тайланд Монголын эдийн засаг, төсвийн урт хугацааны суурь төлөв, ОУВС-ийн тусламжийн хөтөлбөрийн нөлөөг харьцуулсан байдлаар танилцуулсан байна. 2017 онд анхны тайланг танилцуулах үед эдийн засгийн нөхцөл байдал амаргүй байсан бол өнгөрсөн онд бүх үзүүлэлт сайжирчээ. Гэхдээ санаа амрах болоогүйг тайлангийн үзүүлэлтүүдээс харж болно.

Эдийн засгийн 2030 он хүртэлх төлөвийн тухайд ирэх таван жилд эдийн засаг харьцангуй өндөр өсөлттэй байхаар тайлангаас харагдана.

 

Өсөлтийн гол хөшүүрэг болсон уул уурхайн салбар 2024 он хүртэл багагүй өсөлттэй байх ч үүнээс хойш бууралт руу орж болзошгүй байна. Иймд тодорхой бодлоготойгоор хөрөнгө оруулалт татах, шинэ салбаруудыг хөгжүүлэх шаардлагатай байгаа ажээ.

 

Мөн энэхүү тайланд төсвийн орлого, зарлага, алдагдлын 2030 он хүртэлх төлөвийг гурван хувилбараар дэвшүүлжээ. Тухайн он гэхэд төсвийн орлого, зарлага одоогийн түвшнээс ойролцоогоор 2.5 дахин өсөхөөр байна. Харин төсвийн алдагдлыг урт хугацаандаа -1%-4%-д барих боломжтой ч  түүхий эдийн үнийн уналт, популист бодлогоос хамааран -6%-8%-руу өсөх магадлалтай байгаа ажээ.

Тайланд мөн төсвийн 2017 он хүртэлх сүүлийн зургаан жилийн үзүүлэлтүүдийг онцлон танилцуулсан байна. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого нь батлагдсан үеийнхээс үргэлж бага байсаар иржээ. Харин 2017 онд  батлагдсан орлогын төлөвлөгөө биелсэн нь манай улс орлогоо хэт өөдрөгөөр тооцож баталдгийг харуулна. Орлого биелэхгүй учраас төсвийн зарлага батлагдсан үеийнхээс /2016 болон 2017 оныг эс тооцвол/ ямагт доогуур байж ирсэн нь ч гайхах зүйлгүй юм.  

Төсвийн тэнцэл ч батлагдсан байдлаасаа нэмэгдсэн хувьтай байна.

Төсвийн тэнцэл

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Батлагдсан (ДНБ-д

эзлэх %)

-3.0%

-2.0%

-2.0%

-1.8%

-3.4%

-9.1%

Бодит

(ДНБ-д эзлэх %)

-8.2%

-1.3%

-4.0%

-5.0%

-15.3%

-6.4%

 

Төсвийн тогтвортой байдлын хувьд урт хугацаанд орлого, зарлага тэнцвэртэй түвшинд хадгалагдахаас ихээхэн зүйл хамаардаг. Харин манай улсын хувьд уг үзүүлэлт асар их хэлбэлзэлтэй байдаг ажээ. Ялангуяа төсвийн зардлын тухайд асар их хэлбэлзэлтэй байгааг судлаач, эдийн засагч Б.Нямбаатар тайлбарлаж байв.

Монгол Улсын төсвийн тогтвортой байдалд заналхийлж буй томоохон хүчин зүйлийн нэг яах аргагүй Засгийн газрын өр юм. Хэдийгээр Засгийн газрын өр ДНБ-д харьцуулах үзүүлэлтээр буурч байгаа ч санаа амрах болоогүйг “Гэрэгэ Партнерс”-ийн захирал Г.Рагчаасүрэн ярилаа.

 

2015

2016

2017

2018 Эхний хагас

Засгийн газрын өр /ДНБ-д эзлэх %/

52.3%

78.8%

74.4%

63.4%

Өнгөрсөн онд Засгийн газар багагүй хэмжээний өр төлбөр барагдуулж 2020 оныг дуустал өр төлбөрийн дарамтгүй болоод байгаа юм. Өр их байх тусам зээлийн үйлчилгээний төлбөр нь төсвийн зарлага талд асар том дарамт үзүүлдэг. Гэхдээ 2021 оноос эхлээд томоохон өр төлбөрүүд хүлээгдэж байна.

Хүлээгдэж буй гадаад өр төлбөрүүд

 

2021

2022

2023

2024

Засгийн газрын гадаад бондын төлбөр

Мазаалай 500 сая ам.доллар + Кредит Свисс 250 сая ам.доллар

Чингис 1 тэрбум ам.доллар

Гэрэгэ 800 сая ам.доллар

Хуралдай 600 сая ам.доллар

 

Гадаад болон дотоодын зээлийн хүүгийн төлбөр өнгөрсөн онуудад нэмэгдсээр 2018 оны эхний хагасын байдлаар төсвийн нийт орлогын 13.2%-тай тэнцэж эхэлсэн. Энэ нь төсвийн нийт цалингийн зардалтай дүйцэж байгаа ажээ.

Томоохон өр төлбөрийг баялгийн сангийн хуримтлалаар төлөх зүйтэй гэсэн саналыг “Гэрэгэ Партнерс”-ийн зүгээс дэвшүүлж байна. Ийм дүгнэлтэд хүрсэн учир нь өрийн төлбөрийн дарамт баялгийн сангийн хөрөнгийн өгөөжөөс илүү их байгаа юм.

Судлаачдын дүгнэлтээр, Төсвийн тогтвортой байдлын тухайд ахиц дэвшил харагдаж буй ч эрсдэл өндөр байгааг анхааруулж байна. Үүнээс сэргийлэхийн тулд Засгийн газрын өрийг бууруулах, төсвийн зардлыг тогтворжуулах бүтцийн өөрчлөлтүүд хийх, төсвийн сахилга батыг хангах зэргийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.





Б.Төгс

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 2019-04-19 17:21
    Банкны салбар үүсэж хөгжсөний 95 жилийн ойд зориулсан “Эдийн засгийн бодлогын чуулган 2019” эрдэм шинжилгээний хурал “Санхүүгийн салбарын хөгжил: Өнгөрсөн, Одоо, Ирээдүй” сэдвийн хүрээнд өнөөдөр  “Новотел” зочид буудалд зохион байгуулагдлаа. Монгол банкны Ерөнхийлөгч Н.Баяртсайхан уг хурлыг нээж хэлсэн үгэндээ салбарт хийгдсэн томоохон ажлуудынхаа талаар товч танилцуулсан юм. 95 жилийн ойг угтан Монгол банкнаас түүхэн эх сурвалжуудыг бэлтгэн олны хүртээл болгох ажилд онцгой анхаарч ажиллажээ. Тухайлбал, “Монгол Улсын Эрдэнэсийн сан”, “Монголбанкны түүхийн альманах”, “Монголын их эзэнт улсын мөнгөн тэмдэгт”, “Монгол Улсын төлбөрийн хэрэгсэл”, “Монгол Улсын гүйлгээний болон дурсгалын зоос” гурван цуврал бүтээл, “Монгол банк 95:Түүх ба баримт”, “Монгол төрийн эдийн засгийн бодлого:сорилт, сургамж, асуудал 1911-1918” зэрэг ном, бүтээлүүдийг бэлтгэн хэвлүүлсэн байна.
  • 2019-04-19 12:26
    “Эрдэнэс Тавантолгой” компани  олон улсын хөрөнгийн бирж дээр IPO гаргахад хэдхэн сар үлдлээ. Монголоос анх удаа төрийн өмчийн, коксжих нүүрсний хамгийн том  ордын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч  тус компани Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр цан цохиж, хувьцаагаа арилжаалах түүхэн мөч энэ оны есдүгээр сарын налгар өдрүүдэд  тохионо. Одоогоос есөн жилийн тэртээ аравдугаар сарын сарын 13-ны өдөр “Энержи Ресурс” компани “Mongolian Mining Corporation” нэрээр  нүүрсний салбараас анхны хувьцааг олон улсын биржид арилжаалж эхэлсэн. Тэр цагаас хойш Ухаахудагийн уурхайд асар олон бүтээн байгуулалт өрнөж, говийн буйдхан Цогтцэций сум цэцэглэн хөгжиж эхэлсэн ч  нүүрс экспортын   Гашуунсухайтын төмөр зам  ашиглалтад оролгүй, бүтэн арван жил  хэрүүл маргаан өрнөсөөр өнөөдрийг хүрэв.
  • 2019-04-17 17:11
    “Сайхан амьдралын төлөө цөмийн технологийг хөгжүүлэх нь” уриатай энэ жилийн форумын чуулга, дугуй ширээний 12 уулзалтаар цөмийн энергийг энхийн зориулалтаар эрүүл мэнд, шинжлэх ухаан, эрчим хүчний салбарт ашиглаж буй олон улсын туршлага, чиг хандлага, дэвшилтэд технологи, “ногоон” хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдлыг хэлэлцэв.
  • 2019-04-17 11:18
    ​​​​​​​ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путин “Өнөөдөр цөмийн технологи нь анагаах ухааныг хөгжүүлэх, сансар огторгуйг таньж мэдэх, мөсөн туйлыг эзэмшихэд бодит шинэ боломжуудыг олгохын зэрэгцээ нэн гайхалтай материалуудыг бий болгоод зогсохгүй дэлхийн эдийн засгийн эрчим хүчний суурийг бэхжүүлэхэд үнэ цэнтэй хувь нэмэр оруулж байна. “Атомэкспо” нь цөмийн энергийн ашиглалт, үйлдвэрлэлийн бэрхшээл, асуудлыг хэлэлцэх, ажил хэрэгч бизнесийн харилцааг бий болгох чухал талбар болсон” хэмээн мэндчилгээндээ онцолжээ. Оросын төрийн тэргүүний “Атомэкспо 2019” форумын зочдод зориулсан уг илгээлтийг ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын нэгдүгээр орлогч дарга, “Росатом” корпорацийн Хяналтын зөвлөлийн дарга С.В.Кириенко уншиж танилцуулсан юм. Төрийн “Росатом” корпорациас 11 дэх жилдээ зохион байгуулсан “Атомэкспо” форумыг албан ёсоор нээж цэвэр технологийг бэлгэдсэн “Ногоон дөрвөлжин” хэмээх цэцэрлэгт хүрээлэнгийн анхны модод суулгах ёслол Сочи хотын Олимпийн хотхонд болсон нь энэ.
  • 2019-04-16 17:01
    Монгол дахь Америкийн худалдааны танхим (АмЧам Монгол)-ын ээлжит уулзалт өнөөдөр болж, салбарын сайд Д.Сумъяабазар сонсгол тавилаа. Түүний хувьд хоёр дахь удаагаа АмЧам Монгол-ын уулзалтад оролцож байна. Тэрбээр энэ үеэр Оюутолгойн гэрээний асуудал, Эрдэнэс Тавантолгойн IPO, алтны роялтийн тухай, хайгуулыг дэмжих бодлого, салбарын хуулийн хийдлийг арилгах болон бусад асуудлаар байр сууриа илэрхийллээ. Салбарын сайд Ашигт малтмалын тухай хуулинд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг  УИХ-аар өнгөрсөн сард баталж алтны борлуулалт ногдуулах ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг 5% дээр барихаар тогтоосон. Өмнөх хүчин төгөлдөр хуулиар үнийн өсөлтөөс хамаарч 5 хүртэлх хувиар өсөн нэмэгдэх роялти тооцдог байсныг одоо тогтвортой 5%-д барихаар болсныг тэрбээр мэдэгдлээ.