С.Бямбацогт: Колумб алт сорьцлолт болон алтны худалдааг либералчилсан, харин Эквадор манайхтай адил системтэй

2018-07-20 12:05



Өнгөрсөн тавдугаар сард Колумб, Эквадор улсад албан томилолтоор ажиллахдаа тус улсын алтны салбарын үйл ажиллагаатай танилцсан талаар нь УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогтоос тодрууллаа.

Колумб, Эквадор улсад ажилласан томилолтын зорилго юу байв? Ач холбогдлыг Та хэрхэн харж байна?
Тал бүрийн ач холбогдолтой, үр дүнтэй ажлын аялал боллоо. Цаг хугацааны хувьд манайд одоо яригдаж буй алтны худалдааг албажуулах, бүртгэл, гарал үүслийг тодорхой болгох, алт сорьцлолтын төвлөрлийг сааруулах, цэвэршүүлэх үйлдвэр барих зэрэг ажлын эхлэлтэй давхацсан нь сонирхолтой байлаа.

Бид Колумб, Эквадор хоёр улсад алтны нийлүүлэлтийн сүлжээг хэрхэн албажуулж, зохицуулдаг талаар ажиглалт, харьцуулалт хийн, нэвтрүүлэхүйц сайн туршлага байвал суралцах зорилгоор энэ ажлын айлчлалыг хийлээ. Онцолж хэлэхэд бичил уурхайн албажуулалтын түвшингээр манай улс энэ хоёр орноос нэг алхам урд явж байна. Заримдаа бид өөрт байгаа сайн зүйлээ харахын тулд урт зам туулах хэрэгтэй болдог юм байна. Тиймээс энэ сайн талаа цаашид хэрхэн тогтворжуулах, улам сайжруулж дэлгэрүүлэх талаар ярилцаж шийдвэрлэх хэрэгтэй.

Алтны худалдааны хувьд Колумб нэлээд ажил хийж байна. Манайхтай адил дийлэнх алтаа Европын Холбооны улсуудад нийлүүлдэг тул тэндээс тавьж буй шаардлага, дүрэм журмыг дагаж мөрдөх шаардлагатай болдог. Ялангуяа алтны худалдааны бүртгэл, гарал үүслийг тодорхой болгосон нь албан сүлжээнд хууль бус алт нийлүүлэгдэхээс сэргийлэх тустай алхам болжээ.

Хоёр улсын алтны нийлүүлэлтийн сүлжээ хоорондын харилцан адилгүй системийн ялгаа нь юунд байна вэ?
Колумб нь алт сорьцлолт болон алтны худалдааг либералчилжээ. Тухайлбал, сорьцлох, цэвэршүүлэх үйл ажиллагааг хувийн хэвшил гүйцэтгэдгээрээ манайхаас ялгаатай. Төр нь зөвхөн хянах, зохицуулах, татвар хураамжаа авах, дэмжлэг үзүүлэх үүрэг хүлээдэг.

Харин Эквадор манайхтай адил системтэй. Төв банк нь алтаа худалдан авч валютын нөөцөө бүрдүүлдэг. Хэдий хоёр орон харилцан адилгүй системтэй ч ижил төстэй хүндрэл тулгардаг юм байна. Хилээр хууль бусаар алт гаргах, хяналт тавихад тулгардаг манайхтай адил бэрхшээлүүд байх жишээтэй.

Алтны худалдааны төвлөрсөн байдал нь аль ч улсад хүндрэл авчирч байна. Энэ хүндрэлийг Колумб хувийн хэвшлээр гүйцэтгүүлж, Эквадор манайхтай адил сорьцлох, худалдан авах төвүүдийг олборлолтын бүсэд байгуулах замаар шийдвэрлэж байна. Аль аль нь ашигтай хувилбар. Гэхдээ алт сорьцлох үйл ажиллагааны хувьд шилжүүлэх нь илүү сайн хувилбар байж болох талтай. Төр харин өөрийн үндсэн үүргийн дагуу хянах, татвар авах үүргээ гүйцэтгээд явбал илүү ашигтай байж болох юм. Үүнийг судлах шаардлагатай.

Дэлхий нийтээр олборлох үйл ажиллагаанд химийн хорт бодис, ялангуяа мөнгөн ус хэрэглэхийг хориглож байна. Колумб, Эквадор, Монгол Улс ч эгнээнд нь нэгдэн орж Минаматагийн конвенцийг хэрэгжүүлж байна. Харин байгаль орчин, хүний эрүүл мэндэд ээлтэй орлохуйц техник, технологийн шийдлийг төрөөс бодлогоор чиглүүлж өгөх хэрэгтэй гэдэг нь хоёр орны туршлагаас харагдсан. Ингээгүй тохиолдолд химийн хорт бодисын хэрэглээ улам нууц, аюултай түвшинд шилжих нь манай улсын өмнөх туршлагаас харагдаж байгаа. Монгол Улсад 2005 оноос хойш хэрэгжиж буй Швейцарын хөгжлийн агентлагийн Тогтвортой бичил уурхай төслийн санаачилгаар мөнгөн ус ашиглахгүйгээр алтыг хүндийн хүчний аргаар ялган авах технологийг Монголд нэвтрүүлсэн нь сайшаалтай юм.

Монгол Улсын алтны нийлүүлэлтийн сүлжээг албажуулахад тулгарч байгаа учир дутагдалтай талыг Та хэрхэн харж байна вэ?
Олон асуудал бий. Гэхдээ хамгийн эхлээд төвлөрсөн байдлыг халж чадвал олон асуудлыг шийдэх боломжтой. Тухайлбал, газар дээрээс нь алтыг худалдаж авснаар алтны нийлүүлэлт нэмэгдэнэ, тухайн орон нутагт үлдэх ашиг өндөр болно, зардлыг бууруулж, худалдааны олон шат дамжлагыг хална, эрсдэлийг багасна гэх мэт. Худалдааны дундын зуучлалын системийг халахад хүндрэлтэй байж болох юм. Гэхдээ энэ системийг албажуулснаар төр авах ёстой татвар хураамжаа авах боломжтой болох юм.

Өнөөгийн манай алтны худалдааны хууль эрх зүйн орчныг Та хэрхэн харж байна вэ?

Өнөөгийн байдлаар Монголбанк, арилжааны банкууд л алт худалдан авах эрхтэй байгаа. Гэтэл орон нутагт “ченжүүд” гэсэн нэршил бүхий хэсэг бүлэг иргэд алт худалдан авч байна. Эдгээр иргэдийг зохицуулсан дүрэм журам одоогоор байхгүй байна. Монгол Улс бичил уурхайн талаар дүрэм журам гаргасан ч алт худалдан авах үйл ажиллагаанд албан ёсны бичил уурхайн байгууллагуудыг дурдсан, дэмжсэн үйл ажиллагаа байхгүй. Мөн алтны худалдаанд оролцогчдыг, тэр дундаа албан ёсны бичил уурхайн нөхөрлөл хоршоод, алтны худалдаачдыг нэгдсэн бүртгэлд хамруулснаар тэд нараар дамжин худалдаалагдаж буй алтыг бүртгэж, хянах, улмаар зохих татварыг ногдуулах боломжтой. Колумб улс ийм бүртгэлийн нэгдсэн систем хийж чадсан байна. Бид ингэж чадвал татвараас зайлсхийх болон хууль бус үйл ажиллагааг хязгаарлахад томоохон түлхэц болно.



Хариуцлагатай алт, Шударга олборлолтын алт гэж сүүлийн үед их ярих боллоо. Энэ талаар ямар сайн туршлагууд байна вэ?
Бичил уурхайн байгууллагууд хариуцлагатай бичил уурхайн олон улсын стандартыг даган мөрдөж, ингэснээрээ олборлосон алтаа нэмүү өртөг шингээн зарж борлуулах боломжтой болж байна. Колумб улсад төвтэй Хариуцлагатай уул уурхайн холбооноос нэвтрүүлсэн Шударга олборлолтын стандартыг хэрэгжүүлэгч бичил уурхайн байгууллагууд нь олборлосон алт химийн хорт бодис ашиглаагүй, хүний эрхийг дээдэлдэг, хүүхдийн хөдөлмөрийг мөлжөөгүй, байгальд ээлтэй үйл ажиллагаа явуулсан гэдгээ олон улсын аудитын байгууллагаар жил бүр шалгуулж баталгаажуулснаар олборлосон 1кг алт тутамдаа 4-6 мянган ам.долларын урамшуулал хүртдэг юм байна.

Монгол Улсаас бичил уурхайн нэг байгууллага энэ стандартыг мөрдөж ажиллаж байгаа. Европ болон барууны бусад оронд сертификат бүхий эко алт худалдан авах сонирхол, хандлага нэмэгдэж байгаа тул цаашид энэ стандартыг хэрэгжүүлэгч бичил уурхайн байгууллагын тоо болон экспортлох алтны хэмжээг нэмэгдүүлэх нь хариуцлагатай уул уурхайг хөгжүүлэхэд түлхэц болох, олон улсын тавцан дахь Монгол Улсын нэр хүнд өсөх, эргэн нөхөгддөггүй байгалийн баялгаа нэмүү өртөг шингэсэн үнээр худалдаалах боломжтой болох юм. Chopard, Gucci зэрэг 100 гаруй томоохон брэнд Шударга олборлолтын алтыг өөрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлдээ хэрэглэдэг юм байна. Мөн Нобелийн шагнал, Каннын кино наадмын шагналыг Шударга олборлолтын гэрчилгээ бүхий эко алтаар үйлдвэрлэжээ. Манай улсын эко алтанд ч ийм боломж бий. Тиймээс эко алтыг зохих хууль, дүрэм журмын дагуу экспортод гаргахад миний зүгээс дэмжих бодолтой байгаа. 

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 7 цаг 13 минутын өмнө
    “Зогсолтгүй хүч-Шантаршгүй зүтгэл” (Unstoppable Effort. Extreme support) уриатайгаар  үйл ажиллагаа явуулдаг “ЗаМайн Сервисиз” ХХК нь 2010 оноос хойш “Customer Appreciation Day” /Харилцагчдын хүндэтгэлийн өдөр/-ийг хоёр жил тутамд зохион байгуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн арга хэмжээг тус компанийн зүгээс  есдүгээр сарын 13-нд “Скай ресорт” цогцолборт зохион байгуулсан юм. Хүндэтгэлийн өдөрлөгт “ЗаМайн Сервисиз” ХХК-ийн хөрөнгө оруулагч компаниуд, харилцагч байгууллагууд, банк санхүүгийн салбарын  370 орчим төлөөлөл болон “Хитачи констракшн машинери”, “Марубени” корпорацийн уул уурхайн хэлтсийн менежерүүд уригдан иржээ.   
  • Өчигдөр 15 цаг 46 минутад
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • Өчигдөр 10 цаг 58 минутад
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.