Сонгуулийн уралдаанд оноо нэмэх уриа: Уул уурхайгүй аймаг

2018-07-02 14:30


Н.Ариунтуяа

Арваннайман оны хавар Хөвсгөл аймаг газар нутгаа бүхэлд нь орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авч, уул уурхайгүй аймаг гэж зарласан юм. Тодруулбал, дөрөвдүгээр сарын 20-ны өдрийн аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн ээлжит бус долдугаар хуралдаанаас 50 дугаар өргөргөөс урагш газар нутгийг орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авахаар шийдвэрлэсэн. Тус өргөргөөс хойшхи газар нутгийг 2009 онд аймгийн ИТХ-ын шийдвэрээр орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд 5 жилээр авсныг 2014 онд 25 жилээр  сунгаад байгаа.  

Монголын уул уурхайн түүхэнд анхны удаагийн дээрх шийдвэрээр хүчин төгөлдөр тусгай зөвшөөрлүүдийг цуцлах, цааш сунгахгүй зорилго тавьж буй. Үр дүнд нь 2020 онд Хөвсгөл хайгуулын лицензгүй аймаг болно. Хамгийн сүүлчийн хайгуулын лицензийн хугацаа 2020 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд дууссанаар зорилт биелнэ гэсэн утга бүхий мэдээллийг Хөвсгөлийн нутгийн захиргааны дарга нар идэвхийлэн өгч байгаа. АМГТГ-аас авсан мэдээллээр зургадугаар сарын 1-ний байдлаар Хөвсгөл аймгийн хэмжээнд нийт 35 тусгай зөвшөөрөл хүчин төгөлдөр байна. Үүний 20 нь ашиглалтын, үлдсэн 15 нь хайгуулынх. Хайгуулын лицензийн хугацааг шүүрдэж үзвэл 2020 биш 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 10-нд сүүлчийн лицензийн хугацаа дуусгавар болох нь.       

Хөвсгөлийн санаачилга орон нутгийнханд ихэд таалагдаж байна. Араас нь харин ийм загвараар уул уурхайгаас татгалзлаа гэх аймгууд цөөнгүй гарч мэдэхээр байгаа нь асуудал юм.  

Арваннайман он гарсаар сонгон шалгаруулалтаар хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгохоор ялгасан талбайнууд дээр санал авах мэдэгдлийг АМГТГ-аас аймгууд руу хүргүүлсэн ч  хавтгайдаа татгалзаад байна. Жишээ татахад, Хөвсгөл аймгийн 10 сумын газар нутагт 188,657.43 гектар талбайд санал явуулсныг аймгийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн тогтоолоор дэмжихгүй гэсэн хариуг гуравдугаар сард өгсөн бол Завхан аймаг санал болгосон 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамарсан 37 талбайд бүгдэд толгой сэгсэрчээ.

2015 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг шинээр олгож эхлэх үед үйл явц ингэж өрнөсөн тул энэ нь тэгтлээ хачирхаад байх зүйл биш. Тэгээд ч сүүлийн хэдэн жилд “Бид уул уурхайд түшиглэсэн хөгжлийн хандлагаас татгалзаж байна”, “Бид уул уурхайг дэмжихгүй” гэх үгс телевизийн дэлгэц, хэвлэлийн хуудсаар дамжин аймаг, сумдын Засаг ноёд, Иргэдийн хурлын дарга эрхмүүдийн амнаас байнга унадаг, түүнд ч улсаараа дасчихаад байгаа билээ.

АМГТГ-т үгүй гэж хэлснээс хойш сарын дараа Хөвсгөлийн ИТХ аймгийнхаа газар нутгийг 100%  хамгаалсан “түүхэн”   шийдвэрээ гаргасан. Онцгойлох нэг зүйл нь аймгийн Засаг дарга 2016-2020 онд хэрэгжүүлэх мөрийн хөтөлбөртөө “Уул уурхайгүй аймаг болно” гэсэн зорилт тусгасан гэх ба түүний биелэл нь дээрх шийдвэр болж буйг Засаг дарга МОНЦАМЭ-д ярьжээ. Завхан аймгийн Засаг дарга мөн л “Манай аймаг уул уурхайн бус бүс нутаг болох зорилт дэвшүүлсэн. Шинээр лиценз олгохгүй гэсэн байр суурьтай байгаа” гэж хэвлэлд ярилцлага өгсөн байна.

Арвандөрвөн онд батлагдсан Эрдэс баялгийн салбарт төрөөс баримтлах бодлогод туссан зарчмын том хандлага бол уул уурхайн үйлдвэрлэлд үзүүлэх орон нутгийн нөлөөг нэмэгдүүлэх явдал байв. Бодлогын баримтын үзэл санааг Ашигт малтмалын хуульд суулгаснаар хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг орон нутгийн ИТХ-ын шийдвэрээр баталгаажуулах болсон билээ. 

Дэмжүүштэй, таатай энэ хандлага цааснаас бодит хөрсөн дээр буухдаа харин орон нутгийнханд үгсэн татгалзах мэргэн санааг харвуулж орхисон юм. Дээрх зарчмаар 2015 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг өргөдлөөр олгох үйл явц эхлэхэд орон нутгийнхан солбицол зарласны дараа талбайнуудыг орон нутгийн хамгаалалтад авах, өөр хоорондоо утас цохин татгалзана шүү гэж үгсэх явдал түгээмэл гарсан. Үр дүнд нь нэг хэвэнд цутгасан мэт татгалзсан албан тоотуудад төрийн агентлаг дарагдсан юм. Анзаарвал энэ үеэс эхлэн орон нутаг газар нутгаа тусгай хэрэгцээнд авах ажиллагаа эрчимжсэн байдаг.

Газар нутаг, байгаль дэлхийгээ хамгаалах гэсэн орон нутгийнхны хүсэл эрмэлзэл туйлын зөв, уул уурхай төдийгүй ерөөс байгалийг доройтуулж буй бүхэнд тавих ёстой зүй ёсны шаардлага юм. Гэвч үнэхээр нутаг дэвсгэрээ онгон дагшин байдлаар нь авч үлдэх гэсэндээ ийн “харамлаж байна уу” гэх өнцгөөс харвал арай өөр дүр зураг бууна. Хайгуулыг тас эсэргүүцэх мөртлөө орон нутгийнхан 2015 оноос хойш бичил уурхайн зориулалтаар ашиглах талбайн болон түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын зөвшөөрөл авах хүсэлтээр АМГТГ-ыг булж эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, байгалийг асар ихээр доройтуулж, хайхрах эзэнгүй ухсан нүхнүүд үлдээн сэндийчээд алга болдог хувиараа ашиг малтмал олборлох үйл ажиллагааг дэмжих сонирхол орон нутагт хүчтэй байгаа нь газар нутгаа хамгаалах хүслийн эсрэг зорилго юм.  

Үүнд орон нутгийг шууд буруутган, эрх ашгийг нь үгүйсгэх хэцүү. Уул уурхайг дэмжихгүй гэх үндэслэлийн эн тэргүүнд үр өгөөж нь орон нутагт наалдахгүй байна гэсэн шалтгаан тоочдог. Уул уурхайн өгөөжийг хүртэж буй бодит сайн жишээ харагдахгүй, амжиргаанд нь очиж тусахгүй байгаа нь бодит үнэн юм. Эсрэгээрээ эвдэрч сүйдсэн талбайгаас өөр дорвитой   үлдсэн зүйл  нүдэнд харагддаггүй тул өөрсдөө бичил уурхай, нөхөрлөлийн системээр ажиллаж, байгалийн баялгийнхаа ашиг шимийг шууд утгаар хүртэх гэсэн эрмэлзэл рүү түлхэж байгаа хэрэг. Нэг ёсондоо хүний нохой идэхээр өөрийн нохой ид гэсэнтэй агаар нэг утгатай. Төсөвт ямар ч нэмэргүй мөртлөө газар нутагт маань хайгуул хийхийг дэмжихгүй гэсэн үндэслэлээр 2015 онд хайгуулаас татгалзсан зарим сумын ИТХ лицензийн талбай дээр га тутмаар бодон тодорхой хураамжийг суманд төлвөл зөвшөөрөл олгож болох юм гэсэн санаачилга гаргаж байсан удаатай.

2015 оны дундуур Төсвийн тухай хууль, Хүний хөгжил сангийн тухай хуульд хэд хэдэн нэмэлт өөрчлөлт оруулан асуудлыг шийдэх гарц хайсан юм. Уул уурхайн үйлдвэрлэл явж буй орон нутагт илүү их орлого хуваарилах зохицуулалт бий болгон, 2016 оны төсвийн жилээс хэрэгжих үүдийг нээсэн ч ихэд найдсан уг зохицуулалт ОУВС-гийн хөтөлбөр хэрэгжих хугацаанд царцаад байгаа. Нэг ёсондоо 2020 оны тавдугаар сар хүртэл хэрэгжих боломжгүй.

АМГТГ-ын дарга Х.Хэрлэн ММJ-ийн энэ дугаарт өгсөн ярилцлагадаа хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж буй геологи хайгуулын ажил төдийгүй Улсын төсвийн хөрөнгөөр хийгдэж байгаа геологийн зураглалын ажил ч орон нутагт ихээхэн эсэргүүцэл тэмцэлтэй тулгарч буйг хөндсөн юм. Гурван жилийн өмнөхөөс нөхцөл хамаагүй муудсаныг анзаарав уу.

Ахиад хэчнээн аймгийн ИТХ-д газар нутгаа 100% тусгай хэрэгцээнд авах “супер төлөвлөгөө” гялсхийн орж ирж, нүд ирмэх зуур ажил хэрэг болгохыг таашгүй. Учир нь дараагийн сонгуулийн чимээ ойртон буй энэ үед иргэдэд таалагдах, сонгуульд оноо авахын тулд “Уул уурхайг дэмжихгүй” гэх уриагаар цээж дэлдэгсэд үйл явцыг улам эрчимжүүлж мэднэ. Уул уурхайг хөгжүүлнэ гэж яривал толгойгоо тасдуулах нь холгүй салбарын нэр хүнд унажээ. Ийм үед эх орон, элгэн нутгаа уул уурхайгаас хамгаална гэх эх орончид орон нутагт хамгийн үнэ хүндтэй байх нь тодорхой. Хэн нь илүү эх орончоо харуулах ийм уралдаанд харамсалтай нь эрдсийн салбар л туйлдаж гүйцдэг жамтай.   

Орон нутгийн энэ хандлага газар авч даамжирвал төрөөс авсан тусгай эрхийн дагуу хайгуул, ашиглалт явуулж буй уул уурхайн компаниудын үйл ажиллагаа эрсдэлд ороод зогсохгүй орон нутгийн эсэргүүцлээр зогссон гэх тодотголтой төслүүдийн тоо гэрлийн хурдаар өсч болзошгүй байна. Ийм жишээнүүд эрдсийн салбарт хуримтлагдах аваас асуудал болон ужгирч, улмаар геологи уул уурхайн салбарын ойрын ирээдүйн хөгжилд тушаа болох эрсдэлтэй.

Сайд дарга нар телевизийн дэлгэц дүүргэн, уул уурхайг тэгж ингэж хөгжүүлнэ гэсэн уриа лоозон ярих нь орон нутагт эсэргүүцлийг улам нэмэхээс цаашгүй байна. Уул уурхайн салбар орон нутгийн эрх ашгийг хангахгүйгээр урагшлах зөвшөөрлөө нийгмээс авч чадахгүй. Орон нутгийн хариу үйлдлээс энэ нь улам тод томруун болсоор байгаа билээ.

Нөгөөтэйгүүр Монгол улс нэгдсэн бодлоготой, нэгдмэл улс. Энэ бодлогын үүднээс харвал  улсын хэмжээнд нийт нутаг дэвсгэрийн 63.39% уул уурхайгаас хамгаалагдсан. Өөрөөр хэлбэл, энэ 63.39% нь ойн сан, усны сав газар, экологийн ач холбогдолтой, улсын нөөц болон орон нутгийн тусгай хэрэгцээний газар, улсын тусгай хэрэгцээ, хот суурин, дэд бүтцийн зориулалтаар ашиглах хэмээн тодорхойлогдсон газрууд юм. Энэ орон зайд ашигт малтмалын нэг ч зөвшөөрөл олгогдохгүй, уул уурхайн ямар ч үйл ажиллагаа  явагдахгүй. Хүчин төгөлдөр тусгай зөвшөөрлийн талбайн хэмжээ нийт нутаг дэвсгэрийн 6.32%-ийг эзэлдэг. Үүнээс олборлож байгаа нь 1%. Ямар нэг хязгаарлалтад ороогүй цаашид хайгуул хийж болох талбай нийт нутаг дэвсгэрийн 28.95%-ийг эзэлж байгаа. Нийт нутаг дэвсгэрийн 30 хүрэхгүй хувь нь геологи хайгуулын судалгааны ажлын хүрээнд орох боломжтой гэсэн үг.

Гэвч эрдсийн нөөцөө танин мэдэх, баталгаажуулах учиртай Төрийн бодлого орон нутагт очиж гацан, 21 аймаг, 300 гаруй сум тус тусдаа уул уурхайг дэмжихгүй гэдгээ  зарлаад эхэлбэл Монгол улсын нэгдсэн хөгжил үгүй болох аюултай юм.





Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 17 цаг 12 минутын өмнө
    Тэргүүлэх эдийн засагтай хоёр гүрэн  АНУ-Хятадын хооронд хоёр жил гаруй хугацаанд үргэлжилсэн худалдааны дайныг эцэслэх тухай эхний шатны хэлэлцээрт   хүрч чадсан талаар арванхоёрдугаар  сарын 13-нд талууд албан ёсоор мэдэгдэв. Энэхүү мэдээлэл цацагдсаны дараа хүрэн метал буюу зэсийн ханш Лондоны металын бирж дээр 6000 мянган ам.доллар/тонн-ын босгыг хол давж тавдугаар сараас хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрэв. Газрын тосны ханш ч өсөх шинжтэй болж ирлээ. АНУ нь арванхоёрдугаар сарын 15-нд Хятадаас импортолдог 160 тэрбум ам.долларын бараа бүтээгдэхүүнд “торгууль” болгож нэмэлтээр 15%-ийн татвар ногдуулах  байснаа цуцаллаа.  Гэхдээ АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгчийн газар Хятадын 250 тэрбум ам.долларын импортын татварын хувь хэмжээг 25%-иар хэвээр үлдээж, харин 120 тэрбум ам.долларын бараа бүтээгдэхүүний татварын хувь хэмжээг 7.5% руу буулгаж байгааг мэдэгдээд (2019.12.13) байна. 
  • 2020-01-17 19:42
    Оюутолгой төслийн зэс үйлдвэрлэл энэ онд 140-170 мянган тонн, алт үйлдвэрлэл 120-150 мянган унцаар хэмжигдэх тухай “Туркойз Хилл Ресурс” компани 2019 оны дөрөвдүгээр улирлын үйлдвэрлэлийн тайландаа онцолжээ. 2020 онд Оюутолгой уурхайн алтны үйлдвэрлэл өнгөрсөн оныхоос даруй 40 орчим хувиар буурахаар байгаа нь ил уурхайн бага агуулгатай хүдрийн олборлолт үргэлжлэхээр байгаатай холбоотой юм. Харин зэсийн үйлдвэрлэл энэ онд өнгөрсөн оны дүнгээс ахиу гарах төлөвтэй байгааг Туркойз Хилл онцолжээ. 2020 оны тухайд далд уурхайн нэвтрэлтээс гаргасан хүдрийн биетийг боловсруулж эхэлнэ гэдгийг тус компани тэмдэглэжээ.
  • 2020-01-17 16:09
    2019 онд Хятад 46.33 мянган тонн газрын ховор метал экспортолсон нь 2015 оноос хойших хамгийн бага үзүүлэлт болохыг тус улсын Гаалийн Ерөнхий газраас мэдээлжээ. Өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард 3657 тонн газрын ховор метал экспортолсон нь 2018 оны мөн үетэй харьцуулахад 32.5%-иар буурчээ. Энэхүү бууралтыг Хятадын шинжээчид дэлхийн эдийн засгийн өсөлт буурч, Япон, АНУ болон Европын Холбооны аж үйлдвэрлэл саарч буйтай холбон тайлбарлаж байна. АНУ-Хятадын худалдааны зөрчилтэй шууд холбоогүй гэдгийг ч тэмдэглэж байгаа юм. 
  • 2020-01-17 13:11
    2019 онд Монгол Улсын гадаад худалдааны нийт эргэлт 13.7 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь 2018 онтой харьцуулахад 6.7%-иар нэмэгдсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо (ҮСХ) мэдээллээ. Үүнээс экспортын үзүүлэлт 7.6 тэрбум ам.доллартай тэнцсэн бол импортын хэмжээ 6.1 тэрбум ам.доллартай тэнцсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, импортын хэмжээ 2018 оныхтой харьцуулахад 8%-иар, экспортын үзүүлэлт 8.7%-иар нэмэгджээ. Гадаад худалдааны тэнцэл өнгөрсөн онд 1.5 тэрбум ам.долларын ашигтай гарсан байна. Энэ нь 2018 оны үзүүлэлтээс 31.3% буюу 355.4 сая ам.доллараар өссөн үзүүлэлт төдийгүй гадаад худалдаа 2014 оноос хойш ашигтай гарч эхэлснийг ҮСХ онцлов.
  • 2020-01-17 12:56
    Азийн Хөгжлийн Банкны (АХБ) Захирагч нарын зөвлөл Масацугу Асакаваг өнөөдөр тус банкны Ерөнхийлөгчийн алба хашиж эхэлж байна. Япон Улсын Ерөнхий сайдын болон Сангийн сайдын тусгай зөвлөхийн албыг хашиж буй 61 настай Асакаваг АХБ-ны Удирдах зөвлөлөөс 10 дахь Ерөнхийлөгчөөр сонгосон юм.Тэрээр Сангийн дэд сайдын хувиар 2019 онд Япон Улсын Осака хотноо зохион байгуулагдсан “Их 20”-ийн дээд хэмжээний уулзалт, Фукуока хотод зохион байгуулагдсан “Их 20”-ийн Сангийн сайд нар болон Төв банкны Ерөнхийлөгч нарын түвшний уулзалтуудад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Түүнчлэн, дэлхийн эдийн засгийн хямралын дараахан зохион байгуулагдсан “Их 20”-ийн анхны дээд хэмжээний чуулга уулзалтад тухайн үеийн Ерөнхий сайд Таро Асогийн шадар туслахын хувиар оролцож байв.