2018 он бол зэсээр овоглох жил

2018-01-30 10:24


Н.Ариунтуяа

2017 он нүүрсний жил байлаа. Монголын эдийн засгийн хүлээлтээс давсан өсөлтөд нөлөөлсөн хамгийн том хүчин зүйл нүүрснийх байсан юм. Төсөөлөөгүй, таамаглаагүй үр дүн, өрнөлийг нүүрсний үнийн өсөлт авчирсан. Сүүлийн хагас жилд экспорт саатаагүй бол хямарсан эдийн засагт илүү ч боломж ирэх байлаа. Уул уурхайн салбараас шууд хамааралтайн хувьд эрдсийн зах зээл таатай байвал, тэрхүү тааламжит үеийг зөв ашиглаж чадваас туйлдсан эдийн засгаа богино хугацаанд сэхээх боломж байгааг арвандолоон он яруу тод харуулав.

Харин 2018 онд нүүрсийг өнгөрсөн жилийнх шиг аз ивээхгүй байж мэдэх ч зэсийн хувьд тэгж найдах үндэс байна. Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн шинэ технологиуд, технологийн дэвшил, цахилгаан машины тооцоолоогүй үр дүн зэсийн ханшийг эргэн өндийлгөв. Арвандолоон оноос эхэлсэн эерэг хандлага тогтвортой байж, урт хугацаандаа хадгалагдах, улам сайжрах өөдрөг төлөвийг зах зээл судалгааны байгууллагууд давтан илэрхийлсээр байна. Энэ нь зэсийн төслүүдийн ирээдүйд гэрэл тусгаж байна. Тиймээс 2018 он бол зэсийн жил юм.

Монгол улсын хувьд эрдсийн салбарт хамгийн том орлого зэсээс орж ирнэ. 2018 оны Улсын төсөвт 1.7 их наядыг уул уурхайн салбараас төвлөрүүлэхийг зорьж буй бөгөөд үүний 1 их наяд нь зэсийнх. Улсын төсөвт эзлэх зэсийн байр суурь өнгөрсөн жилийн нүүрсний рекордыг давж, цаашид улам хол хаях магадлалтай. Учир нь ирэх жилүүдэд Оюутолгойн үйлдвэрлэл шинэ шатанд дэвшиж, Цагаансуварга ашиглалтад ороход ойрхон хүлээгдэж байгаа.
Монголын зэс үйлдвэрлэгчдийн хувьд зах зээлийн алтан боломжит үе тохиож байна. Ийм тааламжит нөхцөлийг алдахгүйн тулд элдэвт сатааралгүй ханцуй шамлан хөдөлмөрлөх учиртай. Үйлдвэрлэлээ тогтвортой хадгалж, боломжтой бол ахиулах ёстой юм.

Гэвч зах зээлийн өндөр өсөлтийн үед зэсийн хоёр том төсөл болох Оюутолгой, Эрдэнэтийн тогтвортой ажиллагааны хурдыг сааруулж мэдэх эрсдэл бий. Өндөр өсөлтийн үед их мөнгөний сургаар уул уурхайн компаниуд руу дайрдаг хандлага дахин идэвхжиж магадгүй нь.  

Ингэж хэлэхийн учир нь Оюутолгойг тойрсон улстөржилт дахин толгойгоо өндийлгөж эхэлсэнд байгаа юм. “Дубайн гэрээ”-ний асуудлыг мэр сэр улстөрчид сөхөж эхэлснээс үүдэн Оюутолгойг тойрсон хардсан, үл итгэсэн уур амьсгал сэргэж, түүнийг Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн Дэд сайдын цочир мэдэгдэл улам газар авахуулав. Дэд сайд Д.Загджав хэвлэлд ярилцлага өгч, “Тэвчээрт хязгаар бий” гэж мэдэгдлээ эхлүүлээд “Оюутолгойн гэрээ манай улсын нийгэм, эдийн засгийн байдалд тодорхой хувь нэмэр оруулахгүй байна. Гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй байгаа. Оюутолгойн үйл ажиллагааг зогсоох ёстой. Үүний тулд эцсээ хүртэл тэмцэнэ” гэсэн  юм. Хариуд нь Д.Сумьяабазар сайд шуурхай мэдээлэл хийж, Яам болон Засгийн газрын байр суурь биш. Засгийн газрын байр сууринаас зөрсөн асуудлыг олон нийтэд дахин түгээвэл Дэд сайдыг эргэн татах асуудал оруулна” гэв.

Гэхдээ Д.Сумьяабазар сайд “Оюутолгойд Ажлын хэсэг ажилласан. 34%-даа авсан Монголын Засгийн газрын зээлийн хүүний зардлыг бууруулах, өгөөжийг эргэн харах шаардлага бий. Цаг нь болохоор холбогдох мэдээллийг өгнө” гэдгээ нуугаагүй. Бас ТУЗ-ийн гишүүдийг солих тухайд ч хувийн бодлоо цухуйлгаад амжсан.

Салбарын сайдын хэлсэн үг болон Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Рио Тинто”-гийн захирал Себастьянтай уулзсан хэвлэлийн мэдээний агуулга зэргээс харвал Засгийн газар Оюутолгойтой ямар ч байсан яриа хөөрөө өрнүүлэх нь дамжиггүй болжээ. Оюутолгойн гэрээ батлагдсанаас хойш сайжруулах асуудал тасралтгүй яригдсаар ирсэн. Тэр хэрээр төсөл олонтаа гацаж байлаа. Хамгийн сүүлийнх гэвэл “Оюутолгой” төслийн хувь нийлүүлэгчдийн маргаан даамжирч, далд уурхайн бүтээн байгуулалт бараг хоёр жил зогсонги байсан явдал. Зах зээл тийм ч таатай байгаагүй үед “Рио Тинто” үнэ ханшийн таатай үеийг харзнан Монголын Засгийн газарт гэдийсэн  тал бий. Гэхдээ эцсийн эцэст ойлголцлоо ойртуулж чадсанаар төсөл гацаанаас гарсан.   

Харин одоо Оюутолгойд шийдвэрлэх шаардлагатай асуудал байгаа бол Хувь нийлүүлэгчид төслийн тогтвортой ажиллагаанд саад болохгүйгээр ажил хэрэгч хэлэлцээ хийж, нэн даруй шийдэлд хүрэх ёстой юм. Зах зээлийн алтан боломжит үеийг маргаж суугаад алдах аль алинд нь ашиггүй тул талууд ойлголцлын түвшинд хамтран ажиллаж, тохиролцоонд хүрэхийг хичээх нь дамжиггүй. Харин гудамжны улс төрөөс хол байлгах нь зөв билээ. Улстөрчид популизм хийхийн тулд том төслүүдээр оролдон, байр суурь нь зөрж, зөрчил гүнзгийрэх тусам нийгэмд тухайн төслийг эсэргүүцэх хандлага идэвхждэг нь гэм биш зан болсон. Энэ нь харин Оюутолгойг асуудалд оруулж мэдэх хамгийн том хүчин зүйл юм.  
Өнөөгийн нөхцөлд “Оюутолгой” Монголын эдийн засгийн сэргэлтийг баталгаажуулж буй цор ганц төсөл, түшиж байгаа нэг багана. Монгол улсад итгэл үзүүлсэн хамгийн том нөхцөл.  “Оюутолгой төслийн бүтээн байгуулалт дангаараа Монголын эдийн засагт даатгалын үүрэг гүйцэтгэж байгаа” гэж MMJ бичиж байлаа. Тиймээс Оюутолгой, Эрдэнэтийг улстөржилтөөс хол, бизнесийн жаягаар нь ажиллуулаасай гэхдээ MMJ дугаарын  онцлох сэдвээ зэсийн салбарт хандуулав.

Харин “Эрдэнэт”-ийн хувьд 49 хувь тойрсон маргаан нь энэ жил улсынхаа хилээс хальж үргэлжлэх шинжтэй. Монголын Засгийн газар 100 хувь төрийн мэдэлд авлаа гэх шийдвэртэй зэрэгцээд төрийн өмчит компанид шургалдаг улс төрийн ашиг сонирхлоос үүдэн Эрдэнэтэд итгэх олон нийтийн итгэл буурч эхэлсэн нь нууц биш. Түүн дээр нэмээд Эрдэнэтийн хувьцааны тодорхой хувийг Монголын ард түмэнд эзэмшүүлэх шийдвэр гарсан нь “Эрдэнэс Тавантолгой”-н араас замнах нь гэх эргэлзээ, болгоомжлолыг давхар төрүүлээд байна. Гэхдээ алдаанаасаа сургамж авч, зөв зүйтэй хэрэгжүүлж чадах эсэх нь Засгийн газрын шаргуу ажиллагаанаас хамаарна.

Эрдэнэтийн хувьцааг “Эрдэнэс Тавантолгой”-н 1072 хувьцааны араас оруулахгүйн тулд хэрхвэл зохих талаар хөрөнгийн зах зээлийн мэргэжилтэн Д.Ачит-Эрдэнийн байр суурийг нийтэллээ. Түүнчлэн нэгдүгээр сарын дугаарт 18 сарын дараах Жан Себастьяны Монгол дахь томилолтын учир зорилго, Монголын Засгийн газар Оюутолгойн хооронд өрнөх яриа хэлэлцээрийн талаарх MMJ-ийн байр суурийг сэтгүүлч Б.Төгсбилэгт хүргэж байна. Мөн “Эрдэнэт”, “Оюутолгой” компанийн роялтийн харьцуулалт, Зэсийн баяжмал боловсруулах төслийн нэгжээс авсан тодруулга, Монголын зэсийн экспорт тойрсон асуудал, бэрхшээлүүд, цэвэршүүлсэн зэс үйлдвэрлэж буй “Эрдмин”, “Ачит Ихт” компаниудын байр суурь нийтлэгдлээ.  

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 2 цаг 13 минутын өмнө
    Далд уурхайн хүдрийг тээвэрлэх Үйлдвэрлэлийн амыг барьж дууссаныг (хуучнаар Босоо ам 2) “Оюутолгой” компани арванхоёрдугаар сарын 13-нд тэмдэглэлээ. Ийнхүү Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад томоохон шат ахиж байна. Уг байгууламж нь гүний уурхайн ажилтнуудаас гадна уурхайгаас олборлосон хүдрийг тээвэрлэх, бараа материал зөөвөрлөх чухал ач холбогдолтой. Тиймээс гүний уурхайн бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх гол “зүтгүүр” бэлэн болсон гэсэн үг. Одоо Үйлдвэрлэлийн амны байгууламжийг Улсын комисс хүлээж авсны дараа ажиллаж эхлэх үлдэж байна.
  • 4 цаг 39 минутын өмнө
    Далд уурхайн хүдрийг тээвэрлэх Үйлдвэрлэлийн амыг барьж дууссаныг (хуучнаар Босоо ам 2) “Оюутолгой” компани арванхоёрдугаар сарын 13-нд тэмдэглэлээ. Ийнхүү Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад томоохон шат ахиж байна. Уг байгууламж нь гүний уурхайн ажилтнуудаас гадна уурхайгаас олборлосон хүдрийг тээвэрлэх, бараа материал зөөвөрлөх чухал ач холбогдолтой. Тиймээс гүний уурхайн бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх гол “зүтгүүр” бэлэн болсон гэсэн үг. Одоо Үйлдвэрлэлийн амны байгууламжийг Улсын комисс хүлээж авсны дараа ажиллаж эхлэх үлдэж байна.
  • 4 цаг 41 минутын өмнө
    Мэргэжлийн хяналтын Ерөнхий газрын Байгаль орчин, геологи, уул уурхайн хяналтын газрын дарга Н.Батбаяртай MMJ-ийн сэтгүүлч Г.Идэрхангай ярилцлаа. Хариуцлагатай уул уурхайг бий болгох талаар өнөөдөр төрийн, хувийн хэвшлийн, иргэний нийгмийн байгууллагууд маш их ярьдаг. Гэвч өнөө “муу нэртэй” салбараа хүссэн хэмжээндээ хариуцлагатай байлгаж чадаж байна уу гэвэл дутмаг зүйлүүд нэлээд гарч ирэх байх. Мэргэжлийн агентлагт ажилладаг хариуцлагатай албан тушаалтны хувьд Та ямар байр суурьтай байдаг вэ? Хариуцлагын тухайд уул уурхай гэж зөвхөн нэг салбарыг онцолж ярих нь миний хувьд өрөөсгөл санагддаг юм. Мэдээж, уул уурхайн талаар ярьж байгаа болохоор үүнийг хөндөж ярих нь аргагүй байх. Компанийн бодлого, үйл ажиллагаа ил тод, хариуцлагатай байх ёстойг илүүтэй онцлох нь зүйтэй болов уу. Үйлдвэрлэлийн бүхий л салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа яригдах ёстой.
  • 2019-12-13 11:27
    Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр (АМНАТ) буюу роялти 2020 оны төсвийг батлахаас өмнө цуцлагдаж (2019.10.30), төсөв батлагдсаны дараа эргэн сэргэсэн (2019.11.22) сонин үйл явдал олон нийтийн анхаарлын төвд байлаа. Төсөв батлагдах мөчид (2019.11.13) АМНАТ-ийг хэрхэх тухай шийдэж амжаагүй байсан нь тухайн үед Сангийн сайд ихээхэн баргар царайлах гол асуудал байв. Учир нь АМНАТ цуцлагдсан өдрөөс Монгол Улсын төсвийн орлого өдөрт 4.6 тэрбумаар тасалдаж, 2020 оны төсөв даруй 1.3 их наяд төгрөгөөр “хохирол” хүлээх болоод байсан юм. Үндсэн хуулийн цэц энэ бүхнийг төдийлөн тооцолгүй зүгээр л Үндсэн хуулийн нэрийг барин цуцалчихсан хэрэг үү гэдэг асуулт бий. Гэхдээ салбарын зарим төлөөлөл роялтийг давхардуулан авах зохицуулалттай заалт байсныг хүчингүй болгосон нь нүдээ олсон хэрэг гэж тайлбарлаж байна. 
  • 2019-12-12 16:38
    Манай улсын уул уурхай болон бусад хүнд, хөнгөн үйлдвэрийн салбарууд техник тоног төхөөрөмжүүдэд хийдэг техникийн урсгал засвар үйлчилгээний төлөвлөлт, хуваарилалт, тэдгээртэй холбогдох сэлбэг хэрэгслүүдийн бэлэн байдлын бүртгэл зэргийг ихэнхдээ уламжлалт аргаар буюу цаасан дээр эсвэл Microsoft Excel ашиглан хөтөлж нэлээдгүй олон жилийн нүүр үзэж байна. Энэхүү уламжлалт арга нь одоо үед гар ажиллагаа ихтэй, цаг шаардсан, ажлын бүтээмж муутай, мэдээлэл алдагдах өндөр эрсдэлтэй зэрэг сөрөг үр дагавруудтай ба төдийлөн оновчтой бус арга болоод байна. Тэгвэл энэхүү хүндрэлтэй асуудлыг барууны өндөр хөгжилтэй ихэнх орнууд Enterprise Asset Management (EAM) буюу Байгууллагын Хөрөнгийн Удирдлага (БХУ) болон Computerized Maintenance Management System (CMMS) буюу Цахим Засварын Удирдлагын Систем (ЦЗУС) гэгдэх компьютер программуудын тусламжтайгаар амар хялбар, маш өндөр бүтээмжтэйгээр шийдсэн байдаг.