2016 онд бичил уурхайн талбарт эндэгдэл гараагүй

2017-04-25 19:32
Одоо төрийн бодлогын хүрээнд 2010 онд батлагдсан бичил уурхайн үйл ажиллагааны 308 дугаар журмыг шинэчлэн сайжруулахаар ажиллаж байна. Бичил уурхай эрхлэгч 1 иргэнээс сардаа 53 мянган төгрөгийн татвар авч орон нутаг төсвөө бүрдүүлэх тухай журамд заасан байдаг. Гэвч бодит амьдрал дээр олсон багахан орлогоосоо татвар төлдөг нь цөөхөн, тодорхой тоо бүртгэлгүй бичил уурхайчдын татвараас төсвийн орлого бүрдэх нь бага юм. Нөгөө талаасаа, түмпэн үүрсэн “нинжа” нараас илүүтэй бичил уурхайн талбарт жижиг худалдаа эрхэлж, үйлчилгээ үзүүлэх иргэд илүү ашиг олж, тэгсэн хэрнээ татвар төлдөг үгүй нь тодорхойгүй. Бичил уурхай эрхлэгчдийг татвараа орон нутагтаа төлдөг болоход нь нийгмийн халамжид хамруулах бодлого дутагдаж байгаа асуудлыг өнөөдрийн арга хэмжээн дээр хөндөж байв. Ийм төрлийн зарим зохицуулалтыг 308 дугаар журамд шинэчлэн сайжруулах, тэдгээр зохицуулалтыг уялдаа холбоотой болгох шаардлага тулгарч буй юм.

Өнөөгийн байдлаар 16 аймгийн 34 сумын нутаг дэвсгэрт нийт 1637.71 га газарт буюу 96 талбайг бичил уурхайн зориулалтаар ашиглах дүгнэлт АМГТГ-аас гаргажээ. Хамгийн их талбайтай нь Дорноговь, Төв аймаг ажээ.

Швейцарийн хөгжлийн агентлагаас тогтвортой бичил уурхайн төслийг 2005 оноос Монгол улсад хэрэгжүүлж байна. Төслийн эхний үе шат хэрэгжсэн 2005-2006 онд манай улсад бичил уурхайн чиглэлээр ямар ч хууль эрх зүйн зохицуулалт байгаагүй. Харин 2007-2010 онд хэрэгжсэн төслийн хоёр дахь үе шатанд 308 дугаар журам батлагдан бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох иргэдийг “хүлээн зөвшөөрөх” анхны алхмыг хийсэн гэж үздэг. 2011-2014 онд төслийн гурав дахь үе шатны хэрэгжилтийн гол үр дүнгийн нэг бол Төрөөс эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлогын баримт бичигт бичил уурхайн асуудлыг тусгасан явдал аж. Тодорхой хуулийн зохицуулалттай болсноор бичил уурхай эрхлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах Бичил уурхай эрхлэгчдийн дээвэр холбоо  байгуулагджээ. 2008 онд бичил уурхайн анхны төрийн бус байгууллага /ТББ/ байгуулагдаж байсан бол өнөөдрийн байдлаар 6625 бичил уурхайчин 67 төрийн бус байгууллага, 616 нөхөрлөлийн хүрээнд зохион байгуулалтад орж ажиллаж байна.

2016 оны байдлаар Монголбанкинд нийт 18 тонн алт тушаагдсанаас 10.3 тонн нь хувь иргэдээс тушаагджээ. Монголбанкны статистик үзүүлэлтээр хувь иргэдийн алт тушаалт 2014 онд 3.2 тонн, 2015 онд 5.95 тонн байсан юм. Алт тушаалт нэмэгдэхийн хэрээр Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрөөс орох орлого өсч буй. Хувь иргэдийн тушаасан алтны үзүүлэлтээр 2014 онд 6.2 тэрбум, 2015 онд 12.6 тэрбум, 2016 онд 22.9 тэрбум төгрөг роялти хэлбэрээр тушаагджээ. Тогтвортой бичил уурхайн төслийн зүгээс Уул уурхайн аврах албатай 2006 оноос хамтран ажилласнаар осол эндэгдэл харьцангуй буурсан. Өнгөрсөн онд бичил уурхайн талбарт эндэгдэл гараагүй болохыг Тогтвортой бичил уурхай төслийн үндэсний зохицуулагч Б.Алтанбагана онцолсон юм. Амь насны эрсдэл уурхайн талбараас гадна алт ялган авах ажиллагаанаас маш их хамааралтай. Энэ тал дээр мөнгөн усны хор хөнөөл нэлээд хурцаар яригддаг. Бичил уурхайчид алтыг ялгаж авахдаа мөнгөн усыг их хэмжээгээр ашиглах асуудалд анхаарч, шийдэмгий алхмуудыг авч хэрэгжүүлжээ. Үүний хүрээнд 2008 онд төслийн зүгээс гравитацийн аргаар алтыг бусад металаас салган авах технологийг бичил уурхайн салбарт нэвтрүүлсэн байна. Уг технологийг ашиглах цехүүд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо, Төв аймгийн Борнуур, Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумдад ажиллаж байгаа аж.

Бичил уурхайчид 310 га газрыг нөхөн сэргээв

Бичил уурхайчдыг хүлээн зөвшөөрдөггүй, эсэргүүцэх хамгийн том шалтгаан бол байгаль орчныг сүйтгэдэг, нийгмийн хариуцлагагүй гэсэн гол асуудал байдаг. Үүнд ч төслийн зүгээс анхааран  ажилласны үр дүнд 2016 оны байдлаар нийт 310 гаруй га газарт бичил уурхайчид нөхөн сэргээлт хийжээ. Ихэвчлэн орхигдсон талбайд нөхөн сэргээлт хийгдэхэд төслийн санхүүжилтээс гадна бичил уурхайчид ч өөрсдийн хөрөнгийг зарцуулсан байна. 2017 онд орон нутгийн бичил уурхайн төрийн болоод төрийн бус байгууллагуудтай хамтарсан санхүүжилтээр таван аймгийн 40 га газарт нөхөн сэргээлт хийхээр төлөвлөжээ.

Монгол улсад 16 жил хэрэгжиж буй Тогтвортой бичил уурхайн төслийн сүүлийн буюу дөрөвдүгээр үе шат 2017-2018 онд хэрэгжихээр байна. Энэ шатанд бичил уурхайчдын алт тушаалтын системийг хялбаршуулах, ашгийг бодит эзэнд нь хүргэх зорилгоор Монголбанкны алт худалдан авах, металын сорьц хянаж тогтоох салбар үйл ажиллагааг орон нутагт байгуулах зорилт багтжээ. Уг зорилт нь Монгол улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлэх  “Алт 2” хөтөлбөртэй ч уялдаж буй. Мөн Монгол улсын бичил уурхайн салбарт авч хэрэгжүүлсэн ажил хэрэг, бүхий л туршлагыг олон улстай хуваалцах интернетэд суурилсан мэдээллийн нэгдсэн төвийг байгуулах ажил хэрэгжиж байна. Энэхүү мэдээллийн төвийн цахим хуудсыг оны хоёрдугаар улиралд нээхээр төлөвлөжээ.

Монгол улсын төрийн бодлого, Тогтвортой бичил уурхай төслийн зүгээс ч тэр ялгаагүй бичил уурхайчдын үйл ажиллагааг дэмжих биш хүний амь нас эндэх, байгаль орчинд хор хөнөөлгүй байхаас сэргийлэн тодорхой хууль эрх зүйн орчинд, зохион байгуулалттай явуулахыг зорьж байгаа юм. Энэ ч үүднээс төслөөс бичил уурхайчдыг ирээдүйд өөр ажил эрхлэхэд нь чиглүүлэх ажлыг зохион байгуулах болжээ. Оёдол, мужаан, ногоо тарих гэх зэрэг бизнес эрхлэхэд нь зохих санхүүгийн буцалтгүй тусламж үзүүлж байна. Нэг бизнест ойролцоогоор 5 сая орчим төгрөг олгодог аж. Энэ жилээс зээл хэлбэрээр олгож эхлэх юм.

Үндсэндээ бичил уурхайн үйл ажиллагаа нь ядууралтай холбоотой байдаг. Нэгэнт хувиараа ашигт малтмал олборлох иргэдийг хорьж, бичил уурхайн үйл ажиллагааг үгүй болгож дийлэхгүйгээс хойш зөв зохистой зохицуулалт, зохион байгуулалтад оруулах шаардлага байгааг мэргэжилтнүүд хэлж байлаа.  

Э.Жаргал


Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 2 цаг 3 минутын өмнө
    “Цагаан тоос” дэд хөтөлбөрийг батлах үед иргэдийн төлөөлөх чадварын үнэлгээг гаргаж,  387 иргэнийг сонгон шалгаруулж эрүүл мэндийн урьдчилсан үзлэгт хамруулахаар болсон билээ. Ингэхдээ Цагаан тоосны голомтод бүс буюу Эрдэнэт хотын Говил баг, вокзал орчмын өрхүүдээс сонгоно. 2019 онд төсвийн хүрээнд тус шинжилгээнд 101 иргэнийг нэмэлтээр хамруулах боломжтой гэж үзэн, нийт 488 болгож нэмэгдүүлсэн байна.        
  • Өчигдөр 10 цаг 16 минутад
    “Зогсолтгүй хүч-Шантаршгүй зүтгэл” (Unstoppable Effort. Extreme support) уриатайгаар  үйл ажиллагаа явуулдаг “ЗаМайн Сервисиз” ХХК нь 2010 оноос хойш “Customer Appreciation Day” /Харилцагчдын хүндэтгэлийн өдөр/-ийг хоёр жил тутамд зохион байгуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн арга хэмжээг тус компанийн зүгээс  есдүгээр сарын 13-нд “Скай ресорт” цогцолборт зохион байгуулсан юм. Хүндэтгэлийн өдөрлөгт “ЗаМайн Сервисиз” ХХК-ийн хөрөнгө оруулагч компаниуд, харилцагч байгууллагууд, банк санхүүгийн салбарын  370 орчим төлөөлөл болон “Хитачи констракшн машинери”, “Марубени” корпорацийн уул уурхайн хэлтсийн менежерүүд уригдан иржээ.   
  • Уржигдар 15 цаг 46 минутад
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • Уржигдар 10 цаг 58 минутад
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.