Гүний хоолойн усны 20%-ийг ашиглана

2014-03-21 12:37

Говьд ус хайран. Ер нь хаана ч байлаа гэсэн ус бол чандмань эрдэнэ билээ. Харин усаар ангасан гэж хэлж болох дэндүү эмзэг экосистемийн нутаг Өмнийн говьд Монголын уул уурхайн үлэмж төслүүд хэрэгжих гэж буй нь хонь, чоно хоёр шиг эсрэг тэсрэг зүйлийг цуг байлгахаар “төлөвлөж” буй мэт. Үнэхээр ус хайран тул уурхайчид ус бага ашиглах бүхий л боломжийг эрэлхийлэх ёстой нь дамжиггүй.

Секунд бүрт 870 литр ус ашиглаж буй гэгддэг “Оюутолгой” компанийн баяжуулах үйлдвэр гүний усыг “цөлмөж” буй талаар сөрөг мэдээлэл байдаг ч энэ нь хэтэрхий ерөнхий байдаг. Харин өчигдөр “Оюутолгой” компани сэтгүүлчдэд уурхайн үйл ажиллагааны усны хэрэглээний талаар, мөн тэд усны талаар ямар бодлоготой ажиллаж буйгаа дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, асуултад хариулсан юм. Тус компанийн мэдээлж буйгаар уурхайн үйл ажиллагаанд зөвхөн Гүний хоолойн ус ашиглаж буй бөгөөд одоогоор өдөрт 550 литр секунд ус зарцуулж буй ажээ. Үүнд баяжуулах үйлдвэр, уурхай, ахуйн болон бусад хэрэглээ багтжээ. Гэхдээ энэхүү усныхаа 80 гаруй хувийг эргүүлэн ашигладаг байна. Оюутолгойн үйл ажиллагааг тэтгэж буй Гүний хоолойн усны нөөцийн нарийвчилсан судалгааг “Aquatera” компани хийж гүйцэтгэсэн бөгөөд уг хэсэгт 6.8 тэрбум шоо метр ус хадгалагдаж буйг тогтоожээ. Энэхүү хэмжээ нь бүдүүн тоймоор авч үзвэл Улаанбаатарчуудын унд ахуй, үйлдвэрийн зориулалтаар ашиглаж буй нийт хэрэглээг 100 гаруй жил залгуулахуйц хэмжээтэй дүйх юм. Гэхдээ Гүний хоолойн ус нь ундны усны давсны агуулгын дээд хязгаараас дөрөв дахин их давстай тул унданд шууд хэрэглэх ямар ч боломжгүй гэж эрдэмтэд тайлбарладаг байна. Хэрэв ашиглая гэвэл цэвэршүүлэхээс өөр аргагүй ажээ. Гүний хоолойн усанд литр тутамд 4 гр давс агуулагддаг. Харин далайн усанд литр тутамд 30-35 гр болон түүнээс дээш хэмжээний давс агуулагддаг ажээ.

Гүний хоолойн усны нөөцийн судалгааны дүгнэлтийг Усны хэрэг эрхлэх газар 2008 оны арваннэгдүгээр сард баталж, энэ дагуу Улсын усны мэдээллийн сангийн нэгдсэн тоо бүртгэлд бүртгэжээ.

Усны судалгааны нэгдсэн дүнд үндэслэн 2009 оны нэгдүгээр сард Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам Гүний хоолойн усны хэрэглээний боломжит хэмжээг үйлдвэрлэлийн B, C1 зэрэглэлээр 870 литр/сек (75168 шоо метр/хоног) гэж баталжээ. Оюутолгойн үйлдвэрлэлийн явцад хэрэглээний өгөгдсөн хэмжээнээс хэтрэхгүйг тус компани онцолж байсан юм. Хамгийн дээд тал нь жилдээ 27 сая шоо метр ус ашиглахаар байгаа ажээ. Энэ нь дээр дурдсанчлан хоногт 75 мянган шоо метр усны хэрэглэх дүнтэй дүйжээ. Өнгөрсөн жилийн байдлаар тус уурхайн үйл ажиллагаанд 10 сая шоо метр ус ашиглажээ. Ингээд тус компанийн тооцоолж буйгаар уурхайн үйл ажиллагаанд 40 жилийн хугацаанд нийтдээ 1 тэрбум 97 сая шоо метр ус ашиглах тооцоо гарчээ. Өөрөөр хэлбэл Гүний хоолойн нийт усны 20 хүрэхгүй хувийг энэ хугацаанд ашиглахаар байгаа ажээ.

Гүний хоолойн усыг ийм хэмжээгээр ашиглахад малчдын худаг болон гадаргын усны түвшинд ямар нэг байдлаар нөлөөлөхгүй гэж тооцож байна. 150 метрийн шаварлаг үеэр тусгаарлагдаж буй малчдын худаг, Гүний хоолой нь усны тэжээгдлийн ямар нэг холбоогүй гэж үздэг байна. Үүнээс гадна Гүний хоолойн усыг ийм хэмжээгээр ашиглах үед газрын гүний ус доошилсны улмаас газар хотойх цөмрөх аюул огт учрахгүйг тэмдэглэсэн юм. Учир нь ус ашиглалтын өгөгдсөн хэмжээг газрын гүний усны түрэлтийн хэмжээнд үндэслэн тогтоожээ. Түрэлт гэдэг нь гүний ус нь тодорхой хэмжээний даралттай байдаг тул цооног тавьж ус дамжуулах үед дээш түрэх хэмжээг илэрхийлж буй ажээ. Иймд энэхүү түрэлтийн хэмжээгээр усыг ашиглахад газрын гүний усны хамгийн дээд хэсгийн түвшин огт доошлохгүйгээр тооцжээ. Нөгөөтэйгүүр энэхүү Гүний хоолойн ус нь газрын гүнд цэлэлзсэн их ус байдлаар бус харин газрын гүнд чулуулгын ан цаваар хэсэг хэсгээрээ тархан оршиж буй ажээ. Тиймээс нийтдээ 28 худаг 150-400 метрийн гүнээс усаа татан уурхай руу нийлүүлж буй ажээ.

”Оюутолгой” компани нэг тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэхэд дунджаар 520 литр/с ус ашигладаг. Тодруулбал нэг тонн баяжмал үйлдвэрлэхэд 3 тонн ус ашигладгийн 2.5 тонн нь дахин боловсруулагдан эргэн үйлдвэрлэлд ашиглагддаг байна.

Гэхдээ Гүний хоолойн ус ямар хугацаанд хэр их хэмжээтэй нөхөгдөж тэжээгддэг талаарх судалгаа одоогоор бараг алга байна. Гүний хоолойн ус тодорхой хэмжээгээр нөхөгддөг гэсэн таамаг эрдэмтдийн дунд бий. Гэхдээ гүний ус нь тодорхойлолтоороо нөхөн сэргээгдэшгүй баялаг гэсэн ойлголтод багтдаг.

Тус компани мөн Ундайн голын голдрилыг өөрчлөх төслийг өнгөрсөн оны наймдугаар сард амжилттай хийж гүйцэтгэж дуусгасан нь малчдын сэтгэлд нийцсэн сайн ажил болсныг тэмдэглэсэн юм. Голын голдрилыг өөрчилнө гэдэг нь хэн хүнд төдийлөн сайхан сонсогдохгүй ч голын ус ил уурхайн хэсгийг дайран урсдаг байна. Ундайн гол нь үндсэндээ ил урсгалгүй зөвхөн хөрсний доогуур урсгалтай, 5 литр/секунд бүхий урсацаар 170 км үргэлжилдэг жижиг гол юм. Гэвч энэ гол жижиг боловч малчдын хувьд уул шиг түшигтэй, үнэлэхийн аргагүй эрдэнэ. Тиймээс голын ус уурхай руу шүүрч, алдагдахаас хамгаалж уг төслийг хэрэгжүүлжээ. Энэхүү голыг хамгаалах төслийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн зэрэгцээ хуучин Бор овооны задгайд жижигхэн цөөрөм тогтдог байсныг орлуулан өөр хэсэгт бүрдүүлж өгчээ. Тэрхүү жижиг цөөрөм нь зундаа малчид мал сүргээ услах таатай орчин болдог байна.



Б.Төгс

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 2019-10-11 10:49
    “Оюутолгой” төслийг гүний уурхайгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй гэдэг. Тэгвэл гүний уурхайн туслан гүйцэтгэх ажлыг “Рэдпаф Монгол” компани сүүлийн 15 жил амжилттай гүйцэтгэсээр ирснийг  бүгд мэднэ. Энэ бүх амжилтын цаана “Рэдпафийн бүргэдүүд” байдаг гэж уурхайчдаа магтан хэлж, тэднийхээ овог нэрийг цээжээр дурдах энэ эрхэм бол тус компанийн Дэд захирал Б.Баярцэнгэл юм. Тэрбээр компанийг үүсэн байгуулагдахад жолоочийн албан тушаалаас гараагаа эхлэн эдүгээ удирдлага болох хүртлээ дэвшин ажиллажээ. Түүний ажил бол компанийн бүхий л үйл ажиллагааг хэвийн явуулахад анхаардаг хариуцлагатай алба юм. Компанийн гаргасан амжилт болон цаашдын хийж бүтээхээр төлөвлөсөн ажлынх нь талаар энэхүү эрхэмтэй ярилцлаа. 
  • 2019-10-10 11:15
    Зэс, коксжих нүүрсний томоохон уурхай орших Өмнөговь аймгийн баруун хаяанд 2.9 га  газар нутаг бүхий Гурвантэс суманд энэ жил зуншлага сайхан болжээ. Сүүлийн жилүүдэд нүүрсний экспорт улсын нийт экспортын 40%-ийг бүрдүүлж, зэсийн урд алхах болсон. Тэгвэл Гурвантэс суманд орших нүүрсний уурхайнууд улсын нүүрсний нийт экспортын 40%-ийг бүрдүүлдэг.  Хүмүүс энд өрнөх нүүрсний уурхайдыг Нарийнсухайтын бүлэг орд  гэж нэрийддэг билээ. Гэхдээ эндхийн нүүрсний компаниуд зүгээр л экспортлох хэмжээгээрээ   бус чанараараа өрсөлдөх болсныг хийж буй ажлаараа тод харуулна. Энд “Монголын алт” (МАК), “Саусгоби Сэндс” (SGS), “Өсөх зоос”, “ЧинхуаМАКНарийнсухайт”, “Терра Энержи”, “Жавхлант Орд” зэрэг компани одоогоор нүүрсний чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг.  Эндээс олборлох нүүрс Тавантолгойнх шиг өндөр чанарын коксжих   биш, зөвхөн хагас коксжих нүүрс байдаг учир  магадгүй анхаарлын төвд орохгүй үлддэг   байж мэднэ.
  • 2019-10-08 17:18
    Дорноговь аймгийн Алташирээ сумын нутагт газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих 150 га газрыг 255 га-гаар өргөтгөж нийт 405 га газрыг улсын тусгай хэрэгцээнд авав. Газрын тос боловсруулах үйлдвэр олон төрлийн дулаан химийн урвал явах байгууламж, өндөр даралт болон температурт тэсвэртэй тоног төхөөрөмж зэргээс бүрдэнэ. Мөн химийн бодис, галын болон тэсэрч дэлбэрэх, хялбар авалцах шингэн, хий бүхий бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, хөнгөн нүүрс устөрөгчийн хий, хүхрийн исэл, аммиак зэрэг хий үүсгэх юм. Үйлдвэр цаашид хүчин чадлаа нэмэгдүүлж, импортыг орлох, нэмүү өртөг шингэсэн бусад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нефть-химийн үйлдвэр болж өргөжихөөр байна.
  • 2019-10-08 15:46
    Гвиней улсын Засгийн газар нь төмрийн хүдрийн үлэмж нөөцтэй Симандоу ордын I,II талбайг ашиглах эрхийн тендерийн сүүлчийн шатанд тус улсын бокситын томоохон экспортлогч “SMB-Winning” болон Австралийн “Fortescue” компаниудыг шалгаруулаад байна. Гвинейн Засгийн газраас олон улсын тендерийг өнгөрсөн долдугаар сард эхлүүлсэн бөгөөд эцсийн ялагчийг ирэх арваннэгдүгээр сард тодруулахаар төлөвлөжээ. Тус улсын Симандоу ордыг ашиглах тендерт Бразилийн Вале компани оролцсон ч хасагдсан аж. Симандоу ордын III, IV талбайг Австралийн Рио Тинто групп (45.05%) болон Хятадын Чайналко компани (39.95%) тус тус эзэмшиж байна.
  • 2019-10-08 15:44
    БНХАУ, АНУ-ын худалдааны хэлэлцээрийн шинэ уулзалт аравдугаар сарын 10-11-нд Вашингтон хотноо болохоор товлогдсон байна. Энэ тухай БНХАУ-ын худалдааны яамнаас мэдээлжээ. Америкийн талын урилгаар Хятадын Коммунист Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, Төрийн зөвлөлийн орлогч дарга Лю Хэ тэргүүтэй төлөөлөгчид  Хятад-Америкийн эдийн засгийн иж бүрэн яриа хэлэлцээний хүрээнд Вашингтонд айлчлах юм. Хятадын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд Худалдааны сайд, Ардын банкны тэргүүн, Хөгжил шинэчлэлийн улсын хорооны дарга, Улсын статистикийн хорооны дарга нар багтсан байна.  Америкийн талаас Сангийн сайд Стефен Мнучин, Хятад-Америкийн эдийн засгийн иж бүрэн яриа хэлэлцээрт АНУ-ын гол төлөөлөгч Роберт Лайтхейзер нар хэлэлцээрт оролцох аж.