Д.Ганхуяг: Төрийн шийдвэрийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судалгаанд үндэслэж гаргадаг

2013-11-18 14:12

2013 оны арваннэгдүгээр сарын 15

“Эрдэс баялгийн салбарын шинэ үеийн 20 жил” хэлэлцүүлэг хурал дээр Уул уурхайн сайд Д.Ганхуягийн хэлсэн үгийг бүрэн эхээр нь нийтэлж байна.

Монгол Улс хуулийн засаглал, зах зээлийн эдийн засгийн замыг сонгоод 20 гаруй жил болж байна. Өнгөрсөн хугацаанд Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжил, эдийн засгийн тэлэлт ба өсөлтөд уул уурхайн салбар хамгийн чухал байр суурийг эзэлж ирсэн болно.

Монголчууд бид эрдэс баялгийг эрт дээр үеэс хайж, олборлож боловсруулж ахуй амьдралдаа хэрэглэж байсан олон түүхэн баримт байдаг. Их Монгол Улсын үед манай өвөг дээдэс өөрсдөө төмөр, зэс олборлож тухайн үедээ том хэмжээний хар төмөрлөгийн үйлдвэрлэл явуулж, цэргийн зэр зэвсэг, ахуйн хэрэглээний зүйлсээ хангаж байсан байна. Монгол Улсад 1902-1918 онд “Монголор” хэмээх Орос-Франц-Америкийн хамтарсан хувьцаат компани байгуулагдан, ажиллах хугацаанд нийт 9.3 тонн орчим алт олборлосон тухай албан мэдээ байдаг. Монгол Улсын уул уурхайн салбарыг 1922 онд Налайхын уурхайг ашиглалтад оруулснаар эхэлсэн гэж үздэг. Улсын чанартай шинжлэх ухааны үндэстэй геологийн судалгааг манай улсын болон ЗХУ-ын геологчид эхлүүлж байсан мэдээлэл байдаг. Геологи хайгуулын болон уул уурхайн салбар 1970-1989 онд эрчимтэй хөгжиж, олон зуун ашигт малтмалын ордууд шинээр нээгдэж, судлагдаж, ашиглалтад орж, үндэсний инженер техникийн ажилтан болон мэргэжилтэй ажилчид бэлтгэгдсэн билээ. Тухайн үеэс уурхайнуудыг түшиглэн Эрдэнэт, Дархан, Багануур, Хөтөл, Бор-Өндөр зэрэг хот суурин газрууд бий болсныг бид бүхэн сайн мэдэх билээ.

Монгол Улсын Ашигт малтмалын тухай хууль 1997, 2006 онуудад батлагдсанаас хойш ашигт малтмалын геологийн судалгаа, хайгуул олборлолтын ажлыг хувийн хэвшлийн оролцоотойгоор хийж, үүний үр дүнд зэс-алтны Оюутолгой, молибдены Зүүнмод, молибден-гянтболдын Мандал, нүүрсний Овооттолгой зэрэг олон том орд шинээр нээгдэж, Тавантолгой, Нарийннсухайт, Оюуттолгой, Бороо, Заамар зэрэг олон уурхай шинээр үйл ажиллагаагаа эхэлж, өнөөгийн байдлаар 400 гаруй уурхай уйл ажиллагаа явуулж байна.

Сүүлийн 20 гаруй жилд бид алдсанаасаа илүү олон дахин амжилт олсон хэдхэн үзүүлэлтийг дурдмаар байна. Улс орны хөгжлийн асуудлын амжилт, алдаа онооны аль аль нь тухайн улсын түүх болон үлддэг нь бодит үнэн билээ. Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр өнгөрсөн 110 жилийн хугацаанд 200 тн алт олборлож, үүний 89.1 хувийг буюу 177.9 тонныг сүүлийн 20 гаруй жилд олборлосон байна.

Нүүрсний хувьд, Монгол Улс сүүлийн 40 гаруй жилд нийт 300 гаруй сая тонн нүүрс олборлосны 220 орчим сая тонн буюу 70 гаруй хувийг 1990 оноос хойш олборлосон байдаг. Мөн сүүлийн 10 орчим жилд 84 сая тонн нүүрс экспортолсон байна.

 

1955-1969 онд газрын тосны Зүүнбаян, Цагаан-Элсний ордуудаас нийт 540 мянган тонн түүхий нефть олборлож, багаахан хэсгийг нь боловсруулж байсан. 1997 оноос хойш Монголд газрын тос олборлох үйлдвэрлэл дахин сэргэж, нийтдээ энэ хугацаанд 2.4 сая тонн газрын тос олборлож, энэ нь нийт олборлосон нефтийн 81.7 хувийг эзэлж байна. Энэ хугацаанд БНХАУ руу 2.3 сая тонн газрын тос экспортолжээ.

Монгол Улсын геологийн эрэл хайгуул, уул уурхай, газрын тосны салбарын үйлдвэрлэлийн хэмжээ сүүлийн жилүүдэд түргэн хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна. Гэсэн хэдий ч сүүлийн 2 жилд манай улсын ашигт малтмалын экспортын гол нэрийн бутээгдэхүүний үнэ олон улсын зах зээл дээр уналттай байгаа нь бидний өмнө тулгарч буй нэгэн сорилт болж байна. Гэхдээ үүнээс ч илүү хүндрэл бэрхшээл, нөхцөл байдлыг бидний ахмад үеийнхэн, өвөг дээдэс маань ер ажралгүй даван туулсаар ирсэн. Энэ байдлыг ард түмний сонголтоор бүрдсэн УИХ, шинэчлэлийн Засгийн газар, орон нутгийн удирдлага амжилттай давж чадна гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Улсын Их Хурлаас батлан гаргасан "Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого" (2008), “Монгол Улсын Үндэсний Аюулгүй Байдлын Үзэл Баримтлал” (2010) зэрэг баримт бичгүүдийг үндэслэл болгон Эрдэс баялгийн салбарт төрөөс баримтлах бодлогыг эрдэмтэд, олон улсын байгууллага, хөрөнгө оруулагчид, мэргэжлийн холбоодтой хамтарч боловсруулан УИХ-д өргөн барьснаар, УИХ-ын ажлын хэсэг идэвх санаачилгатай ажиллаж, энэ баримт бичгийг батлахад бэлэн болгоод байгаад талархах байна. Монгол Улсын өнөөгийн төр засгаас Ашигт малтмалын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг УИХ-д өргөн барихыг бүр зогсоож, одоогоор хүчинтэй мөрдөгдөж байгаа уг хуулийг улам чамбайруулж, тулгамдсан асуудлыг шийдэх замаар энэ хуульд өөрчлөлт оруулах нэгдсэн саналд хүрснийг мэдээлэхэд таатай байна.

Өнгөрсөн жилүүдэд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зүгээс ашигт малтмалын салбарт замбараагүй, урсгалаараа олгогдож ирсэн тусгай зөвшөөрлийг эмхлэх, цэгцлэх чиглэлд зоримог, тууштай бодлого баримталж ирсэнд талархаж байна. Өнөөгийн төр, засаг Эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлого УИХ-аар батлагдсаны дараа Монгол улсын аль нутаг дэвсгэрт ашигт малтмалыг эрж, хайж болох, түүнчлэн хэдий хэмжээний ашигт малтмалыг богино, урт, дунд хугацаанд ашиглаж болох, ямар хэмжээний баялгийг хойч үедээ нөөцлөх зэрэг зорилтыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тодорхой болгож хуульчлахаар ажиллаж байна.

Эрхэм хатагтай ноёдоо,

Төрөөс эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлогын баримт бичигт дараах зарчмуудыг тусгасан болно.

-Төр засгийн байгууллага нээлттэй, ил тод, хариуцлагатай байх, төр хувийн хэвшлийн харилцан түншлэлийг дэмжих;

-Эрдэс баялгийн салбарын хөрөнгө оруулагчид нь компанийн сайн засаглалыгхөгжүүлэх, ил тод, хариуцлагатай байх, хуулийг дээдлэх, харилцан ашигтай байх;

-Эрдэс баялгийн салбарыг хөгжүүлэхэд төрөөс өмчийн хэлбэр болон хөрөнгө оруулагчийн талаар ялгаварлахгүй байх;

-Улсын болон хувийн хөрөнгөөр хийж гүйцэтгэж байгаа бүх шатны геологийн судалгаа, олборлолт, боловсруулалтын ажлын мэдээллээс хуулиар хориглоогүй мэдээллийг олон нийтэд ил тод, нээлттэй байлгах;

-Эрдэс баялгийн салбарын үйлдвэрлэлийн уурхайн хөдөлмөрийн болон эрүүл ахуйн аюулгүй байдалтай холбогдсон хууль, тогтоомжийг боловсронгуй болгох, стандартыг олон улсын түвшинд хүргэж, хэрэгжилтийг хангах;

-Хууль эрх зүйн орчныг өөрчлөх шийдвэрийг гаргахдаа шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судалгаа, шинжилгээнд суурилах, улмаар шийдвэрийн төслөөр уг харилцаанд оролцогч талуудын саналыг сонсох, нээлттэй хэлэлцүүлэг явуулах зэрэг зарчмыг баримтална.

Эдгээр зарчмууд Монгол Улсын уул уурхайн салбарт баримтлах үндсэн зарчим байх болно. Энэ зарчмууд нь манай ард түмний дунд хэвшсэн “бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй, бүлээн усаар угаавал хиргүй” гэсэн мэргэн үгтэй агуулгын хувьд нийцэж байгаа болно.

Эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлого, улмаар уул уурхайн салбар нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, үндэсний эдийн засгийн аюулгүй байдал, дэлхийд хөгжлөөрөө тэргүүлэх дэгтэй Монгол Улсаараа бахархах, ард иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлэх, түүнчлэн дундаж орлоготой чинээлэг, хариуцлагатай иргэд нь олонх болсон нийгмийг цогцлооход голлох үүргийг гүйцэтгэх учиртай гэж ойлгож байна. Энэ бүхнийг хэрэгжүүлж чадах эсэх нь хуулийн засаглалтай Монгол Улсын УИХ, Засгийн газрын үйл ажиллагаанаас ихээхэн хамааралтай байх нь ойлгомжтой юм. Монголчууд бид төрт ёсны уламжлалаараа дэлхийд гайхагдах түүхтэй, олон улсын хэмжээнд хүндлэгдэх үндэстэн бөгөөд, энэ утгаараа аль ч оронтой эн чацуу байх боломжтой билээ. Өнгөрсөн зуунд тохиолдож байсан “баялаг ихтэй мөртлөө хүнд нөхцөл байдалд орж байсан орнуудын гашуун түүх”-ийг монголчууд бид давтахгуй байх асар олон боломжтой бөгөөд, түүний томоохон боломж нь “хуулийн засаглал, үйл ажиллагааны ил тод байдал, шинжлэх ухааны судалгаанд суурилсан төр, засгийн бодлогын шийдвэр” гэдэгт эргэлзэхгуй байна. Шинжлэх ухааны үндэслэлтэй аливаа шийдвэр XXI зуунд аль нэг улс орон, эсхүл хуулийн этгээдээс хамааралгүй болсон нь олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн гэдгийг монголчуудын олонх нь мэдэж байгаа.

Шинэчлэлийн Засгийн газар, одоогоор ажиллаж буй болон ирээдүйд ашиглалтад орох орд, уурхайнуудын төлөвлөсөн хүчин чадлыг үндэслэн ашигт малтмалын олборлолтын ирээдүйн 20 жилийн төсөөллийг гаргасан болно. Одоо энэ төсөөллийг хэрэгжүүлэх “Хөгжлийн стратеги”-ийг боловсруулж байна. Энэ төсөөллөөс харахад, Монгол Улс ирэх 20 жилд 553 тонн алт, 2.0 орчим тэрбум тонн нүүрс, 21.7 сая тонн баяжмал дахь зэс, 3.2 сая тонн хайлуур жоншны баяжмал, 1.58 сая тонн цайрын баяжмал олборлох боломж харагдаж байна. Монгол Улсын төсвийн нэгдсэн орлого 1990 онд 5.3 тэрбум төгрөг байсан бол 2014 онд 6.8 их наяд буюу 24 жилийн дараа энэ орлого ойролцоогоор 1300 дахин өсөхөөр байна. Энэ орлогын дунджаар 30 орчим хувийг уул уурхайн салбар бүрдүүлж иржээ. Тодруулбал, Монгол Улсын нэг суманд улсын болон орон нутгийн төсвөөс хийгдэж байгаа хөрөнгө оруулалтын 30 орчим хувь бидний өвөг дээдсээс өвлүүлсэн ашигт малтмалын салбарын орлогоос бүрдэж байна. Цаашид бид үндэсний хэмжээнд бусад орны сайн туршлагад үндэслэн ашигт малтмалын салбарын “байгаль орчин, нийгмийн стратеги үнэлгээ”-ний судалгааг явуулж, энэ салбартай холбогдсон нийгмийн ойлгоцыг зөвөөр төлөвшүүлэхэд энэ салбарын харилцаанд оролцогчид хамтарч ажиллахаар болж байна. Ингэснээр ил тод, хариуцлагатай уул уурхай хөгжиж, хөгжилтэй орнуудын жишгээр хөрөнгө оруулагч аж ахуйн нэгжүүд Монгол Улсын хөгжилд, тухайлбал тесвийн орлогод татвар, хураамжийг шударгаар төвлөрүүлэхээс гадна, татвар телсний дараах орлогынхоо хэмжээнээс хамааран тодорхой орлогыг орон нутгийн хөгжилд зориулах нь ойлгомжтой юм. Энэ бол компаниудын нийгмийн хариуцлагын нэгээхэн чухал хэсэг нь билээ. Энэ орлогын зарцуулалтад ил тод байдлыг ч бүрдүүлэх шаардлага байгаа нь ч мэдээж юм. Мөн эдгээр агуулгыг хөрөнгө оруулагчидтай хамтран хэлэлцэж нэгдсэн саналд хүрснээр хуульчлах нь зохистой юм.

Монгол Улсын эрдэс баялгийн салбарын хөгжлийн түүхэн замналыг эргэн харахад монголчууд, хөрөнгө оруулагч та бүхэн хамтдаа хүнд бэрхшээлтэй урт замыг туулж, олон хүмүүсийн нөр их хөдөлмөрийн үр дүнд өнөөдөр энэ салбар нь Монгол Улсын эдийн засгийн тэргүүлэх салбар болсон нь та бүхний түүхэн гавьяа юм.

Хурлын ажиллагаанд амжилт хүсч, Та бүгдэд хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

Сайн үйлс бүхэн дэлгэрэн хөгжих болтугай.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 11 цаг 11 минутын өмнө
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • 15 цаг 59 минутын өмнө
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.
  • 2019-09-12 13:59
    Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан “Оросын төмөр замууд” НХН-ийн Ерөнхий захирал бөгөөд Ерөнхий хорооны дарга О.В.Белозёровыг хүлээн авч уулзжээ. Талууд Зүүнбаян-Ханги, Тавантолгой-Зүүнбаян, баруун босоо коридор буюу Арцсуурь чиглэлийн төмөр замыг холбох Кызыл-Курагинотой чиглэлийн шинэ төмөр замын  төслүүдийг, төмөр замын төв коридорын шинэчлэлтэй хамтатган хэрэгжүүлэхээр ярилцаж, хэрэгжүүлэх чиглэлд онцгой анхаарал хандуулан, хамтарч ажиллахаар тохиролцжээ.