Шатдаг занараас нефть гаргаж авах бүрэн боломжтой

2012-05-22 15:29
Сүүлийн үед шатдаг занараас нефть, хий гаргаж авах нэлээд ярих боллоо. Ирээдүйн түлш гэж нэрлээд байгаа занарын нөөц, ашиглах технологийн талаар Монголын химийн нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч, академич, доктор, профессор Б.Пүрэвсүрэнтэй ярилцлаа.

 Монголд шатдаг занарын судалгаа хэр хийгдсэн бэ?

Шатдаг занар гэдэг нь 10-50 хувийн байгалийн органик бодис агуулсан хурдас чулуулаг юм. Амьтан ургамлын үлдэгдэл газрын хэвлийд хуримтлагдаж, хувиралд орсны үндсэн дээр үүссэн байгалийн түүхий эд гэж ойлгож болно. Манай орны говь, тал хээр гээд бүх л газарс нутагт шатдаг занар түгээмэл бий. Нийт нөөцийг нарийн тогтоосон судалгаа одоогоор байхгүй байна. Манай Нүүрсний хими технологийн лабораторид одоогоос 15 жилийн өмнөөс Монгол орны зарим нэг занарын орд газарт химийн найрлага шинж чанарыг судалсан. Эстони улсын “Oil Shale” хэмээх занарын мэргэжлийн томоохон сэтгүүлд манай улсын шатдаг занарын найрлага бүтцийн талаар нийтлэл хэвлүүлж байлаа. Мөн шатдаг занараас халууны задралын аргаар нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах судалгааны ажлуудыг хийж байсан. Энэ судалгааны дүнд Дундговийн Баянжаргалан сумын Хөөт, Ээдэмтийн ордууд органик бодисын агууламж өндөртэйг тогтоосон. Хөөтийн орд газарт МАК компани уурхайн ам нээн ажиллаж байгаа. Хөөтөд хүрэн нүүрсний орд бас бий. Манайхан Хөөтийн ордын нүүрсийг нь авч ашиглахын тулд занараас бүтсэн хөрсийг хуулж авдаг. Шатдаг занарыг боловсруулах, нефть бүтээгдэхүүн гаргаж авах талаар МАК компани судалж, хөөцөлдөж байгаа юм билээ.

Занар бусад шатах ашигт малтмалаас юугаараа ялгаатай, онцлогтой вэ?


Занарт органик бодис агуулагддаг гэж дээр хэлсэн. Занарыг нүүрстэй харьцуулахад боловсруулахад амар. Занарын хурдаст байгаа органик массыг халууны аргаар задалж нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авахад хялбар байдаг. Нүүрс маш өндөр температурт задардаг бол занарын органик бодис харьцангуй хурдан задардаг онцлогтой.

Шатдаг занарыг боловсруулах ямар ямар технологи байдаг вэ?


Шатдаг занарыг агааргүй орчинд хуурай нэрлэгийн аргаар нэрж, нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн, хий гаргаж авах боломжтой. Нэрж гаргасан шингэн бүтээгдэхүүнээсээ шатах тослох материал, химийн бүтээгдэхүүн гаргаж болно. Эстонийн занар боловсруулах үйлдвэр, Хятадын Фүшиний үйлдвэр гэж байдаг. Занарыг боловсруулдаг янз бүрийн арга бий. Түгээмэл хэрэглэдэг аргыг тайлбарлавал уурхай нээгээд олборлосон занараа халууны задралд оруулдаг реакторт нэрж, шингэн болон хийн бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломжтой. Нэрээд үлдсэн эрдэс хэсгийг цемент, шохой, тоосго үйлдвэрлэх болон зам барилгын ажилд хэрэглэж болдог. Ер нь занараас хаях зүйл байдаггүй.

Дэлхийн нефтийн нөөц жил ирэх тусам багасч байгаатай холбоотойгоор нефтийн үнэ өссөөр байна. 2008-2009 онд нэг баррель нефтийн үнэ 150 доллар хүрлээ. Нефтийн нөөц багасаад үнэ нь өсөөд ирэхээр дэлхий нийтээр ямар альтернативын нефть бүтээгдэхүүн гаргаж авах арга зам байна вэ гэдэгт маш их анхаарч эхэллээ. Жишээ нь: Нүүрсийг шингэрүүлж шатахуун гаргаж авах арга байна. Түүний нэг чиглэл нь занарыг ашиглах юм. Сүүлийн үед хэрэглэж байгаа үр ашигтай арга бол занарыг газрын гүнд нь өрөмдөж нефть хийг гаргаж авах арга байна. Газрын гүнд халууны задралаар нефть хийг халаагаад нефть олборлохтой төстэй соруулж авдаг арга юм. Энэ аргыг Америк, Канад, Бразилд хэрэглэж эхлээд илүү боловсронгуй болгох тал дээр анхаарч байна. Ялангуяа АНУ-ын Техас мужид байдаг маш том занарын орд газарт хэвтээ өрөмдлөг хийж, газрын хэвлийд хийжүүлэх, сорж авах аргыг нэлээд эрчимтэй хэрэгжүүлж байна.

Зөвхөн Америкаар зогсохгүй Герман, Франц, Ойрхи Дорнодын орнууд занарыг ихээр сонирхож эхэлсэн. Хуучин социалист орнуудын нэг Эстони улсад 1920-иод оноос занар боловсруулах үйлдвэр байгуулагдаад өнөөг хүртэл ажиллаж байна.

АНУ-д нефть хий гаргаж авч байгаа шатдаг занарын бүтэц, найрлага Монголын шатдаг занараас ялгаатай юу?


АНУ-ын Техас мужид байдаг шатдаг занар бүтэц найрлагын хувьд манай орны занартай нэлээд төстэй. Учир нь хоёулаа эх газрын үүсэлтэй юм. Занар нь эх газрын үүсэлтэй, далай тэнгист ойрхон гээд төрөл бүрийн бүтэцтэй. АНУ-ын Флорида, Техаст ашиглаж буй шатдаг занарын ордууд эх газрын үүсэлтэй учраас Монголынхтой төстэй гэж хэлж болно.

Тэгэхээр Монголын шатдаг занарын ордуудаас хөндлөн өрөмдлөгийн аргаар нефть, хий гаргаж авах боломж байна гэж ойлгож болох уу?


Тэгж ойлгож болно. АНУ-д хэрэгжүүлж байгаа аргаар олборловол газрын гүнд олон янзын өрөмдлөг хийх шаардлагатай болно. Халаах өрөмдлөг хийсний дараа бүтээгдэхүүнээ гаргаж авах өрөмдлөг хийнэ гэх мэт. Тэгэхээр асар их зардал орно. Нефтийг өрөмдөхөд ямар их өртөг ордог билээ. Түүнтэй адилхан. Хөрөнгө мөнгөний асуудлыг шийдчихвэл газрын гүнд өрөмдөх аргыг хэрэглэж болно.

Монголд шатдаг занарыг аль технологиор боловсруулах нь илүү үр дүнтэй вэ?


Манай орон шиг газрын хөрсөн дээр занар түлхүү байдаг тохиолдолд ил уурхай нээж боловсруулдаг Эстонийн туршлагыг хэрэгжүүлэх нь илүү ойр. Ритортинг хэмээх технологиор халууны задралд оруулж боловсруулна гэсэн үг. Миний төсөөлж байгаагаар ил уурхай нээж, пиролезийн аргаар болосруулах нь эхэлж хөгжих болов уу. Хэрвээ гадны томоохон хөрөнгө оруулагчид орж ирвэл газрын гүнд нь боловсруулах аргыг ч мөн нэвтрүүлэх боломжтой юм.

Шатдаг занарыг боловсруулахад ус их ашигладаг гэдэг. Хөөт, Ээдэмт зэрэг ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад говийн усны нөөц ус хүрэлцэх болов уу?

Усыг их хэрэглэх нь хэрэглэнэ. Говьд усны нөөц бага гэх мэт асуудал мэдээж гарч л таарна. Тэдгээр асуудлыг шийдэхийг зорих л байх. Энэ хоёр технологийг хэрэгжүүлэх боломж бүрэн бий гэдгийг урьдчилан тооцоолсон байгаа. Ер нь шатдаг занарыг судлах бодлого гараад явж байна.

Шатдаг занарыг судлах бодлогын хүрээнд ямар ажил хийж байна вэ?

Дэлхий нийтээр шатдаг занарыг сонирхож эхэллээ. Мөн манай улс нефтийн хувьд гадаадаас 100 хувь хараат байна. Энэ байдлаас гарах арга замыг хайх нь зүй ёсны хэрэг юм. Нүүрс, занараас шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах 3-4 үйлдвэртэй болъё гэсэн асуудал Засгийн газрын хэмжээнд яригдаж байна. Яриад явж байгаа ч яг эцсийн шийдвэр гарч өгөхгүй л байна. Занарыг боловсруулж нефть шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломж бий эсэх талаар ЭБЭХЯ болон ШУА-ын Хими, Хими-технологийн хүрээлэн хамтарсан тушаал гаргаад Занарыг ашиглах хөтөлбөр боловсруулах талаар хэлэлцэж байна. ШУА-ийн эрдэмтэд, салбарын яамны мэргэжилтнүүд, судлаач , геологичид нийлсэн 20 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй комисс ажиллаж эхэлсэн. Монгол орны шатдаг занарын нарийвчилсан үнэлгээ, нөөцийн тодорхойлолт, зах зээлийн үнэлгээ гаргах, мөн бусад улсад занарыг хэрхэн боловсруулдаг талаар нарийн судлахаар төлөвлөөд явж байна.

Академич Б.Пүрэвсүрэн гуай бидэнд шатдаг занарыг нэрж, нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах лабораторийн төхөөрмжийг танилцуулсан юм. Уг төхөөрөмжийг Нүүрсний хими-технологийн лабораторийнхон өөрсдөө хийсэн байна. Монгол хүний оюун ухаанаар өндөр технологийг нэвтрүүлж, нефтийн хараат байдлаас гарах боломж байгааг эндээс харж болохоор байна.  Харин шинжлэх ухааны байгууллагууддаа хөрөнгө мөнгө гаргаж, дэмжих хэрэгтэй байгаа нь хэрэглэж буй багаж төхөөрөмж, байр сууцаас нь эхлээд анзаарагдсан юм.

О.Хосцэцэг




Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • зора
    энэ монголын ирээдүйхэн нэгний хараат байхаа болих сайхан боломж бүгд анхааралаа хандуулах гол асууд*****
    2014 оны 03 сарын 13 | Хариулах
  • маш сайхан ажил хурдан эхлээсээ
    маш сайхан ажил хурдан эхлээсээ
    2014 оны 01 сарын 22 | Хариулах
Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 11 цаг 55 минутын өмнө
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • 16 цаг 43 минутын өмнө
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.
  • 2019-09-12 13:59
    Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан “Оросын төмөр замууд” НХН-ийн Ерөнхий захирал бөгөөд Ерөнхий хорооны дарга О.В.Белозёровыг хүлээн авч уулзжээ. Талууд Зүүнбаян-Ханги, Тавантолгой-Зүүнбаян, баруун босоо коридор буюу Арцсуурь чиглэлийн төмөр замыг холбох Кызыл-Курагинотой чиглэлийн шинэ төмөр замын  төслүүдийг, төмөр замын төв коридорын шинэчлэлтэй хамтатган хэрэгжүүлэхээр ярилцаж, хэрэгжүүлэх чиглэлд онцгой анхаарал хандуулан, хамтарч ажиллахаар тохиролцжээ.