Шатдаг занараас нефть гаргаж авах бүрэн боломжтой

2012-05-22 15:29
Сүүлийн үед шатдаг занараас нефть, хий гаргаж авах нэлээд ярих боллоо. Ирээдүйн түлш гэж нэрлээд байгаа занарын нөөц, ашиглах технологийн талаар Монголын химийн нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч, академич, доктор, профессор Б.Пүрэвсүрэнтэй ярилцлаа.

 Монголд шатдаг занарын судалгаа хэр хийгдсэн бэ?

Шатдаг занар гэдэг нь 10-50 хувийн байгалийн органик бодис агуулсан хурдас чулуулаг юм. Амьтан ургамлын үлдэгдэл газрын хэвлийд хуримтлагдаж, хувиралд орсны үндсэн дээр үүссэн байгалийн түүхий эд гэж ойлгож болно. Манай орны говь, тал хээр гээд бүх л газарс нутагт шатдаг занар түгээмэл бий. Нийт нөөцийг нарийн тогтоосон судалгаа одоогоор байхгүй байна. Манай Нүүрсний хими технологийн лабораторид одоогоос 15 жилийн өмнөөс Монгол орны зарим нэг занарын орд газарт химийн найрлага шинж чанарыг судалсан. Эстони улсын “Oil Shale” хэмээх занарын мэргэжлийн томоохон сэтгүүлд манай улсын шатдаг занарын найрлага бүтцийн талаар нийтлэл хэвлүүлж байлаа. Мөн шатдаг занараас халууны задралын аргаар нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах судалгааны ажлуудыг хийж байсан. Энэ судалгааны дүнд Дундговийн Баянжаргалан сумын Хөөт, Ээдэмтийн ордууд органик бодисын агууламж өндөртэйг тогтоосон. Хөөтийн орд газарт МАК компани уурхайн ам нээн ажиллаж байгаа. Хөөтөд хүрэн нүүрсний орд бас бий. Манайхан Хөөтийн ордын нүүрсийг нь авч ашиглахын тулд занараас бүтсэн хөрсийг хуулж авдаг. Шатдаг занарыг боловсруулах, нефть бүтээгдэхүүн гаргаж авах талаар МАК компани судалж, хөөцөлдөж байгаа юм билээ.

Занар бусад шатах ашигт малтмалаас юугаараа ялгаатай, онцлогтой вэ?


Занарт органик бодис агуулагддаг гэж дээр хэлсэн. Занарыг нүүрстэй харьцуулахад боловсруулахад амар. Занарын хурдаст байгаа органик массыг халууны аргаар задалж нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авахад хялбар байдаг. Нүүрс маш өндөр температурт задардаг бол занарын органик бодис харьцангуй хурдан задардаг онцлогтой.

Шатдаг занарыг боловсруулах ямар ямар технологи байдаг вэ?


Шатдаг занарыг агааргүй орчинд хуурай нэрлэгийн аргаар нэрж, нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн, хий гаргаж авах боломжтой. Нэрж гаргасан шингэн бүтээгдэхүүнээсээ шатах тослох материал, химийн бүтээгдэхүүн гаргаж болно. Эстонийн занар боловсруулах үйлдвэр, Хятадын Фүшиний үйлдвэр гэж байдаг. Занарыг боловсруулдаг янз бүрийн арга бий. Түгээмэл хэрэглэдэг аргыг тайлбарлавал уурхай нээгээд олборлосон занараа халууны задралд оруулдаг реакторт нэрж, шингэн болон хийн бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломжтой. Нэрээд үлдсэн эрдэс хэсгийг цемент, шохой, тоосго үйлдвэрлэх болон зам барилгын ажилд хэрэглэж болдог. Ер нь занараас хаях зүйл байдаггүй.

Дэлхийн нефтийн нөөц жил ирэх тусам багасч байгаатай холбоотойгоор нефтийн үнэ өссөөр байна. 2008-2009 онд нэг баррель нефтийн үнэ 150 доллар хүрлээ. Нефтийн нөөц багасаад үнэ нь өсөөд ирэхээр дэлхий нийтээр ямар альтернативын нефть бүтээгдэхүүн гаргаж авах арга зам байна вэ гэдэгт маш их анхаарч эхэллээ. Жишээ нь: Нүүрсийг шингэрүүлж шатахуун гаргаж авах арга байна. Түүний нэг чиглэл нь занарыг ашиглах юм. Сүүлийн үед хэрэглэж байгаа үр ашигтай арга бол занарыг газрын гүнд нь өрөмдөж нефть хийг гаргаж авах арга байна. Газрын гүнд халууны задралаар нефть хийг халаагаад нефть олборлохтой төстэй соруулж авдаг арга юм. Энэ аргыг Америк, Канад, Бразилд хэрэглэж эхлээд илүү боловсронгуй болгох тал дээр анхаарч байна. Ялангуяа АНУ-ын Техас мужид байдаг маш том занарын орд газарт хэвтээ өрөмдлөг хийж, газрын хэвлийд хийжүүлэх, сорж авах аргыг нэлээд эрчимтэй хэрэгжүүлж байна.

Зөвхөн Америкаар зогсохгүй Герман, Франц, Ойрхи Дорнодын орнууд занарыг ихээр сонирхож эхэлсэн. Хуучин социалист орнуудын нэг Эстони улсад 1920-иод оноос занар боловсруулах үйлдвэр байгуулагдаад өнөөг хүртэл ажиллаж байна.

АНУ-д нефть хий гаргаж авч байгаа шатдаг занарын бүтэц, найрлага Монголын шатдаг занараас ялгаатай юу?


АНУ-ын Техас мужид байдаг шатдаг занар бүтэц найрлагын хувьд манай орны занартай нэлээд төстэй. Учир нь хоёулаа эх газрын үүсэлтэй юм. Занар нь эх газрын үүсэлтэй, далай тэнгист ойрхон гээд төрөл бүрийн бүтэцтэй. АНУ-ын Флорида, Техаст ашиглаж буй шатдаг занарын ордууд эх газрын үүсэлтэй учраас Монголынхтой төстэй гэж хэлж болно.

Тэгэхээр Монголын шатдаг занарын ордуудаас хөндлөн өрөмдлөгийн аргаар нефть, хий гаргаж авах боломж байна гэж ойлгож болох уу?


Тэгж ойлгож болно. АНУ-д хэрэгжүүлж байгаа аргаар олборловол газрын гүнд олон янзын өрөмдлөг хийх шаардлагатай болно. Халаах өрөмдлөг хийсний дараа бүтээгдэхүүнээ гаргаж авах өрөмдлөг хийнэ гэх мэт. Тэгэхээр асар их зардал орно. Нефтийг өрөмдөхөд ямар их өртөг ордог билээ. Түүнтэй адилхан. Хөрөнгө мөнгөний асуудлыг шийдчихвэл газрын гүнд өрөмдөх аргыг хэрэглэж болно.

Монголд шатдаг занарыг аль технологиор боловсруулах нь илүү үр дүнтэй вэ?


Манай орон шиг газрын хөрсөн дээр занар түлхүү байдаг тохиолдолд ил уурхай нээж боловсруулдаг Эстонийн туршлагыг хэрэгжүүлэх нь илүү ойр. Ритортинг хэмээх технологиор халууны задралд оруулж боловсруулна гэсэн үг. Миний төсөөлж байгаагаар ил уурхай нээж, пиролезийн аргаар болосруулах нь эхэлж хөгжих болов уу. Хэрвээ гадны томоохон хөрөнгө оруулагчид орж ирвэл газрын гүнд нь боловсруулах аргыг ч мөн нэвтрүүлэх боломжтой юм.

Шатдаг занарыг боловсруулахад ус их ашигладаг гэдэг. Хөөт, Ээдэмт зэрэг ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад говийн усны нөөц ус хүрэлцэх болов уу?

Усыг их хэрэглэх нь хэрэглэнэ. Говьд усны нөөц бага гэх мэт асуудал мэдээж гарч л таарна. Тэдгээр асуудлыг шийдэхийг зорих л байх. Энэ хоёр технологийг хэрэгжүүлэх боломж бүрэн бий гэдгийг урьдчилан тооцоолсон байгаа. Ер нь шатдаг занарыг судлах бодлого гараад явж байна.

Шатдаг занарыг судлах бодлогын хүрээнд ямар ажил хийж байна вэ?

Дэлхий нийтээр шатдаг занарыг сонирхож эхэллээ. Мөн манай улс нефтийн хувьд гадаадаас 100 хувь хараат байна. Энэ байдлаас гарах арга замыг хайх нь зүй ёсны хэрэг юм. Нүүрс, занараас шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах 3-4 үйлдвэртэй болъё гэсэн асуудал Засгийн газрын хэмжээнд яригдаж байна. Яриад явж байгаа ч яг эцсийн шийдвэр гарч өгөхгүй л байна. Занарыг боловсруулж нефть шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломж бий эсэх талаар ЭБЭХЯ болон ШУА-ын Хими, Хими-технологийн хүрээлэн хамтарсан тушаал гаргаад Занарыг ашиглах хөтөлбөр боловсруулах талаар хэлэлцэж байна. ШУА-ийн эрдэмтэд, салбарын яамны мэргэжилтнүүд, судлаач , геологичид нийлсэн 20 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй комисс ажиллаж эхэлсэн. Монгол орны шатдаг занарын нарийвчилсан үнэлгээ, нөөцийн тодорхойлолт, зах зээлийн үнэлгээ гаргах, мөн бусад улсад занарыг хэрхэн боловсруулдаг талаар нарийн судлахаар төлөвлөөд явж байна.

Академич Б.Пүрэвсүрэн гуай бидэнд шатдаг занарыг нэрж, нефтьтэй төстэй шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах лабораторийн төхөөрмжийг танилцуулсан юм. Уг төхөөрөмжийг Нүүрсний хими-технологийн лабораторийнхон өөрсдөө хийсэн байна. Монгол хүний оюун ухаанаар өндөр технологийг нэвтрүүлж, нефтийн хараат байдлаас гарах боломж байгааг эндээс харж болохоор байна.  Харин шинжлэх ухааны байгууллагууддаа хөрөнгө мөнгө гаргаж, дэмжих хэрэгтэй байгаа нь хэрэглэж буй багаж төхөөрөмж, байр сууцаас нь эхлээд анзаарагдсан юм.

О.Хосцэцэг




Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • зора
    энэ монголын ирээдүйхэн нэгний хараат байхаа болих сайхан боломж бүгд анхааралаа хандуулах гол асууд*****
    2014 оны 03 сарын 13 | Хариулах
  • маш сайхан ажил хурдан эхлээсээ
    маш сайхан ажил хурдан эхлээсээ
    2014 оны 01 сарын 22 | Хариулах
Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • Уржигдар 14 цаг 21 минутад
    Оюутолгой төслийг удирдан хэрэгжүүлж буй “Рио Тинто” групп далд уурхайг ашиглалтад оруулах хугацаа 2022 оны тавдугаар сараас 2023 оны дунд үеийн хооронд болсон тухай өнөөдөр мэдэгдлээ. Энэ нь анх тооцоолж байснаас 16-30 сараар хойшлуулж байна гэсэн үг. Уг шалтгаан нь уул хөрсний нөхцөл ихээхэн хүндрэлтэй байгаагаас үүдэлтэй гэж тайлбарлажээ. Гэхдээ төслийн ашиглалтад орох хугацаа, зардлын талаарх эцсийн тооцооллыг ирэх оны хоёрдугаар хагаст гаргах юм байна. Мөн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал анх тооцоолж байсан 5.3 тэрбум ам.доллараас давж 6.5 -7.2 тэрбум ам.долларт хэлбэлзэх бөгөөд өргөтгөл шатны төслийн хөрөнгө оруулалт 1.2-1.9 тэрбум ам.доллараар нэмэгдэнэ гэж мэдэгдэв.
  • Уржигдар 10 цаг 08 минутад
    Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулах гэсэн монголчуудын халуун мэтгэлцээн нарлаг  зуны  аагим халуун өдрүүдэд хөвөрч  байна. УИХ-ын Тамгын газрын ажилтнууд иргэд, олон нийтээс ирүүлсэн санал, дүгнэлтийг нэгтгэх ажлаа зургаадугаар сарын 25-наас эхлүүлсэнээ зарлав. Хууль тогтоох байгууллагын эрхэм гишүүд ч тойрогтоо ажиллан, олон нийтийн санаа бодлыг сонсож, төслийн талаар амаа цангатал ярьж буй.  2020 оны долдугаар сарын 1-ний  12.00 цагаас эхлэн улс даяар мөрдөх цаг хугацааны товтой Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд юу тусгагдсан бэ гэдэг мэдээж олны анхаарал татсан сэдэв. УИХ-д олонхийн суудалтай МАН  сонгуулийн мөрийн хөтөлбөртөө тусгасан  улс төрийн амлалтуудын  нэг нь Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах.  Өмнө нь Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах оролдлого хэдэнтээ гарч байсан ч янз бүрийн шалтгаанаар “бүтэлгүйтэж” байсан билээ. 
  • 2019-07-09 12:20
    Н.Алтанхуягийн Засгийн газрын үед  Австралийн “Golden Horde” компани Таван толгой ордод метаны нөөцийн судалгаа хийсэн байдаг. Урьдчилсан таамгаар зөвхөн нүүрсээр зогсохгүй метан хийн нөөц арвин байх магадлалтайг тогтоосон юм. Тэдний  судалгаагаар Тавантолгой уурхай дахь метан хийн агуулгын хэмжээ, хийн чанарын үзүүлэлт “маш сайн” гэж гарчээ.  Тиймээс Тавантолгойн бүлэг орд тэр чигээрээ метан хийн асар их хэмжээний нөөцтэй байх магадлалтайг судлаачид тооцоолж байна.
  • 2019-07-08 12:27
    Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын ЗДТГ-т “Нуклер Энержи Монголиа” ХХК-иас хоёр удаа бичиг ирүүлжээ. Хамгийн сүүлд, сумын Засаг дарга болон Байгаль орчны улсын байцаагчид доорх бичгийг 2019 оны дөрөвдүгээр сарын 15-нд ирүүлсэн байна. Уг бичгийн хариуд сумын Өндөр-Улаан сумын Засаг дарга доорх албан бичгийг дөрөвдүгээр сарын 22-нд өгчээ. “Нуклер Энержи Монголиа” ХХК-иас ирүүлсэн “Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө”- г аймгийн БОАЖГ-ын дарга мөн батлаагүй байна.Өндөр-Улаан, Жаргалант, Тариат сумдын удирдлагууд тус газарт ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрөхгүй гэсэн байр суурьтай байдгийг сумын Засаг дарга Б.Эрдэнэхүү онцолж буй. Аймгийн БОАЖГ-аас  мөн ямар нэгэн зөвшөөрөл өгөхгүй гэж тэрээр хэлж байна.
  • 2019-07-05 14:19
    Хоёр сарын өмнө тээвэрлэлтийн замыг хучих боломжгүй хэмээн хэлэлцээрийн үеэр мэдэгдэж байсан “Петро Чайна Дачин Тамсаг” ХХК-тай Сүхбаатар аймгийн удирдлагууд цөөнгүй удаагийн уулзалт хийснээр 100 км замыг хатуу хучилттай болгох тохиролцоонд хүрчээ. Зам хучих ажлыг 2020-2022 онд багтаан гүйцэтгэхээр болсон байна. Тус компанийн тээвэрлэлт хийдэг замын 100 километр нь Сүхбаатар аймгийн нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрдөг юм.