“Занарын тэсрэлт”-д Монгол нэгдэнэ

2012-04-25 10:40
Э.Хосцэцэг

“Өнгөрсөн жилүүдэд томоохон гэрээ хэлэлцээр дээр ажилласаар шатдаг занарыг анхаарч амжсангүй. Одоо үлдсэн багахан хугацаагаа занарт зориулна” хэмээн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт Эдийн засгийн форумын үеэр хэлсэн юм. Эрчим хүч, нефтийн нөөц дуусахад шатдаг занар “амь тариа” болно гэдгийг бүгд мэддэг байсан ч төдийлөн сонирхож байсангүй. Учир нь занарыг боловсруулахад өртөг өндөртэйгээс гадна шинээр нефтийн ордууд нээгдсэнээр “шатдаг занар” хэмээх эрдсийг бараг мартах шахжээ.

Харин одоо Монголд төдийгүй дэлхий даяар занарыг ихээхэн сонирхож эхэллээ. Ийн хошуурах болсон нь АНУ-аас эхлэлтэй. Өрөмдлөгийн шинэ технологи буюу “fracking” технологийг 2002 оноос АНУ-ын Умард Дакотад хэрэглэснээр занараас үлэмж хэмжээний хий, нефть гарган авч болохыг харуулсан юм. Ингэснээр занар хөрөнгө оруулагчдын сонирхолд орж иржээ.

Шинэ технологи хэмээгдэх “fracking”-ийн талаар MMJ хоёрдугаар сарын дугаартаа дэлгэрэнгүй нийтэлсэн билээ. Товчхон сануулахад, “Занарын тэсрэлт”-ийг бий болгосон өрөмдлөгийн шинэ технологи нь уламжлалт босоо өрөмдлөг ба шинэ хөндлөн өрөмдлөгийн хослол юм. Газрын гүнд байгаа нефть болон хийн ордод нэвтрэхийн тулд олон босоо нүх өрөмддөг байсан бол шинэ технологиор нэг босоо нүх өрөмдөөд, түүнээсээ нефть, хийн судлаа дагаж хөндлөн өрөмддөг байна.

Занарын давхаргад хэвтээ цооногоор ус, элс болон тусгай химийн бодисын хольцыг шахна. Гидро цохилт нь судал хоорондын ханыг нурааж, хий, нефтийг олон тооны босоо цооног өрөмдөхгүй шахаж гаргах боломж олгодог аж. Шинэ технологийг энгийн үгээр тайлбарлавал “дуслыг хураавал далай” гэсэн зарчмаар явагдана гэсэн үг. Энэхүү “дуслыг хураавал далай” зарчим Монголд хэрэгжих боломжтой эсэхийг судлахаар зэхэж эхэлсэн нь сайдын үгнээс “үнэртэж” байна.

Монголд занар бий юү?

Байгаа. Байх байхдаа чамгүй их бий гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлдэг. Гэхдээ шатдаг занарын судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн. 1940-1950 оны үед шатдаг занарыг газрын тос, хийн судалгааны хавсарга болгон судалж, 40 гаруй орд илрэл тогтоосон байдаг. 1960-аад оны эхээр түлэх зорилгоор Хөгшин гол, Зүүнбулагийн ордуудын хайгуулыг гүйцэтгэжээ. Харин 1982 онд шатдаг занарыг эрчимтэй судлах анхны хөтөлбөрийг боловсруулж Нялга, Чойбалсан, Дундговийн сав газарт, Төгрөг, Баянжаргалан, Баян эрхт, Сүмийн нуур, Ээдэмт, Хөөт, Шаварт овоо зэрэг хэд хэдэн ордод судалгаа хийжээ.

Эдгээрээс заримынх нь дээжийг Эстон, Япон улсад лабораторид туршсан бөгөөд Ээдэмтийн шатдаг занар давирхайн гарцаар өндөр болох нь тогтоогдсон байна. Давирхайн гарц өндөр байгаа нь найдвар бий гэсэн үг юм. Занарын нөөцийн үнэлгээг Монголд ганцхан удаа 1994 онд хийсэн байдаг. Доктор геологич-инженер Д.Бат-Эрдэнэ агсан, доктор Л.Жаргал нарын тооцоогоор Монголд 23 тэрбум тонн занарын давирхай бий гэнэ. 

Занарын давирхай нь газрын тостой ойролцоо найрлагатай түүхий эд юм. Манай эрдэмтдийн тогтоосон 23 тэрбум тонн гэдэг тоо бол шатдаг занарын зөвхөн давирхайн нөөц гэдгийг энд дахин хэлэх нь зүйтэй байх. Түүнийг боловсруулаад газрын тосноос гаргаж авдаг шатахуун түлш бүгдийг хийж болдог байна.

Бензин шатахууны асуудал үргэлж “толгой өвтгөдөг” манай оронд шатдаг занарын нөөц их байгаа нь сэтгэл сэргээсэн мэдээ юм. Цаашид судалбал нөөцийн хэмжээ ихсэх боломж ч бий. Учир нь занар органик бодисоор баялаг. Тэгэхээр шатдаг занар  амьд биеэс гаралтай гэсэн үг. Нефть органик гаралтай гэж анх М.В.Ломоносов 1763 онд бичсэн гэдэг.

Бүдүүн тоймоор тайлбарлавал хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан аварга динозаврууд, амьд организмууд мөхөж газрын гүнд шингээд занар, нефтийн давхарга бий болжээ. Газрын элсэн давхаргад үлдсэн нь цэвэр нефть, элсэн давхарга нь норж дагтаршаад шавар болж чулуужсан нь занар аж. Нефть, занарын эртний ордуудыг 600 сая жилийн өмнө бүрэлдсэн гэж үздэг. Тиймээс ч үлэг гүрвэлийн мөрийг өдий болтол хадгалсан Монгол нутгийн газрын гүнд нефть болоод занарын давхарга их бий гэдгийг зарим судлаач сануулаад байгаа хэрэг.

Үргэлжлэлийг Mongolian Mining Journal-ийн ¹004  дугаараас уншина уу.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • Хаха дахиад жоохон юм уншиж байж бичихгүй дээ
    2014 оны 09 сарын 18 | Хариулах
Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 12 цаг 0 минутын өмнө
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • 16 цаг 48 минутын өмнө
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.
  • 2019-09-12 13:59
    Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан “Оросын төмөр замууд” НХН-ийн Ерөнхий захирал бөгөөд Ерөнхий хорооны дарга О.В.Белозёровыг хүлээн авч уулзжээ. Талууд Зүүнбаян-Ханги, Тавантолгой-Зүүнбаян, баруун босоо коридор буюу Арцсуурь чиглэлийн төмөр замыг холбох Кызыл-Курагинотой чиглэлийн шинэ төмөр замын  төслүүдийг, төмөр замын төв коридорын шинэчлэлтэй хамтатган хэрэгжүүлэхээр ярилцаж, хэрэгжүүлэх чиглэлд онцгой анхаарал хандуулан, хамтарч ажиллахаар тохиролцжээ.