“Занарын тэсрэлт”-д Монгол нэгдэнэ

2012-04-25 10:40
Э.Хосцэцэг

“Өнгөрсөн жилүүдэд томоохон гэрээ хэлэлцээр дээр ажилласаар шатдаг занарыг анхаарч амжсангүй. Одоо үлдсэн багахан хугацаагаа занарт зориулна” хэмээн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт Эдийн засгийн форумын үеэр хэлсэн юм. Эрчим хүч, нефтийн нөөц дуусахад шатдаг занар “амь тариа” болно гэдгийг бүгд мэддэг байсан ч төдийлөн сонирхож байсангүй. Учир нь занарыг боловсруулахад өртөг өндөртэйгээс гадна шинээр нефтийн ордууд нээгдсэнээр “шатдаг занар” хэмээх эрдсийг бараг мартах шахжээ.

Харин одоо Монголд төдийгүй дэлхий даяар занарыг ихээхэн сонирхож эхэллээ. Ийн хошуурах болсон нь АНУ-аас эхлэлтэй. Өрөмдлөгийн шинэ технологи буюу “fracking” технологийг 2002 оноос АНУ-ын Умард Дакотад хэрэглэснээр занараас үлэмж хэмжээний хий, нефть гарган авч болохыг харуулсан юм. Ингэснээр занар хөрөнгө оруулагчдын сонирхолд орж иржээ.

Шинэ технологи хэмээгдэх “fracking”-ийн талаар MMJ хоёрдугаар сарын дугаартаа дэлгэрэнгүй нийтэлсэн билээ. Товчхон сануулахад, “Занарын тэсрэлт”-ийг бий болгосон өрөмдлөгийн шинэ технологи нь уламжлалт босоо өрөмдлөг ба шинэ хөндлөн өрөмдлөгийн хослол юм. Газрын гүнд байгаа нефть болон хийн ордод нэвтрэхийн тулд олон босоо нүх өрөмддөг байсан бол шинэ технологиор нэг босоо нүх өрөмдөөд, түүнээсээ нефть, хийн судлаа дагаж хөндлөн өрөмддөг байна.

Занарын давхаргад хэвтээ цооногоор ус, элс болон тусгай химийн бодисын хольцыг шахна. Гидро цохилт нь судал хоорондын ханыг нурааж, хий, нефтийг олон тооны босоо цооног өрөмдөхгүй шахаж гаргах боломж олгодог аж. Шинэ технологийг энгийн үгээр тайлбарлавал “дуслыг хураавал далай” гэсэн зарчмаар явагдана гэсэн үг. Энэхүү “дуслыг хураавал далай” зарчим Монголд хэрэгжих боломжтой эсэхийг судлахаар зэхэж эхэлсэн нь сайдын үгнээс “үнэртэж” байна.

Монголд занар бий юү?

Байгаа. Байх байхдаа чамгүй их бий гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлдэг. Гэхдээ шатдаг занарын судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн. 1940-1950 оны үед шатдаг занарыг газрын тос, хийн судалгааны хавсарга болгон судалж, 40 гаруй орд илрэл тогтоосон байдаг. 1960-аад оны эхээр түлэх зорилгоор Хөгшин гол, Зүүнбулагийн ордуудын хайгуулыг гүйцэтгэжээ. Харин 1982 онд шатдаг занарыг эрчимтэй судлах анхны хөтөлбөрийг боловсруулж Нялга, Чойбалсан, Дундговийн сав газарт, Төгрөг, Баянжаргалан, Баян эрхт, Сүмийн нуур, Ээдэмт, Хөөт, Шаварт овоо зэрэг хэд хэдэн ордод судалгаа хийжээ.

Эдгээрээс заримынх нь дээжийг Эстон, Япон улсад лабораторид туршсан бөгөөд Ээдэмтийн шатдаг занар давирхайн гарцаар өндөр болох нь тогтоогдсон байна. Давирхайн гарц өндөр байгаа нь найдвар бий гэсэн үг юм. Занарын нөөцийн үнэлгээг Монголд ганцхан удаа 1994 онд хийсэн байдаг. Доктор геологич-инженер Д.Бат-Эрдэнэ агсан, доктор Л.Жаргал нарын тооцоогоор Монголд 23 тэрбум тонн занарын давирхай бий гэнэ. 

Занарын давирхай нь газрын тостой ойролцоо найрлагатай түүхий эд юм. Манай эрдэмтдийн тогтоосон 23 тэрбум тонн гэдэг тоо бол шатдаг занарын зөвхөн давирхайн нөөц гэдгийг энд дахин хэлэх нь зүйтэй байх. Түүнийг боловсруулаад газрын тосноос гаргаж авдаг шатахуун түлш бүгдийг хийж болдог байна.

Бензин шатахууны асуудал үргэлж “толгой өвтгөдөг” манай оронд шатдаг занарын нөөц их байгаа нь сэтгэл сэргээсэн мэдээ юм. Цаашид судалбал нөөцийн хэмжээ ихсэх боломж ч бий. Учир нь занар органик бодисоор баялаг. Тэгэхээр шатдаг занар  амьд биеэс гаралтай гэсэн үг. Нефть органик гаралтай гэж анх М.В.Ломоносов 1763 онд бичсэн гэдэг.

Бүдүүн тоймоор тайлбарлавал хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан аварга динозаврууд, амьд организмууд мөхөж газрын гүнд шингээд занар, нефтийн давхарга бий болжээ. Газрын элсэн давхаргад үлдсэн нь цэвэр нефть, элсэн давхарга нь норж дагтаршаад шавар болж чулуужсан нь занар аж. Нефть, занарын эртний ордуудыг 600 сая жилийн өмнө бүрэлдсэн гэж үздэг. Тиймээс ч үлэг гүрвэлийн мөрийг өдий болтол хадгалсан Монгол нутгийн газрын гүнд нефть болоод занарын давхарга их бий гэдгийг зарим судлаач сануулаад байгаа хэрэг.

Үргэлжлэлийг Mongolian Mining Journal-ийн ¹004  дугаараас уншина уу.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • Хаха дахиад жоохон юм уншиж байж бичихгүй дээ
    2014 оны 09 сарын 18 | Хариулах
Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 2 цаг 50 минутын өмнө
    Зэсийн үнэ АНУ-Хятадын худалдааны дайны асуудал нааштайгаар шийдэгдэж магадгүй гэсэн үүднээс энэ сарын эхний долоо хоногт  өсөлттэй байсан бол өнгөрч буй долоо хоногт эргээд буурах шинжтэй болж ирлээ. Энэ нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трампын мэдэгдэлтэй шууд холбоотой юм. Тэрбээр хэрэв худалдааны асуудлыг цэгцлэх эхний шатны яриа хэлэлцээр амжилтгүй болбол Хятадын бараанд хавьгүй их татварыг ногдуулах болно гэдгийг мэдэгдсэн юм. Энэ нь зах зээлд худалдааны дайны асуудал тооцоолж байсан шиг нааштай биш болохыг харуулсан юм. Уг нь эхний шатны яриа хэлэлцээрт талууд Чилид болох APEC-ийн чуулганы үеэр гарын үсэг зурах байсан боловч хурал цуцлагдсан билээ. Одоо гэрээг үзэглэх шинэ газрыг зарлах үлдээд байгаа юм.
  • 4 цаг 53 минутын өмнө
    МАН эрдсийн экспортын өсөлтөөр нөхцөлдсөн боломжийг алдахыг хүссэнгүй. Энэ удаагийн төсвийг “сонгуулийн жилийн төсөв” гэж тодотгож болно. Эдийн засагчдын тооцоолж байсанчлан энэ төсөв сонгуулийн жилийг угтсан, зардал өндөртэй халгисан төсөв болсонд гайхах зүйлгүй.  Сонгууль дөхөөд сэтгэл хөдлөлдөө автуузай, төсвийн сахилга батыг бүү сулруулаарай хэмээн ОУВС эрх баригчдад анхааруулсаар ирсэн ч Сангийн сайд ирэх оны төсвийн орлогыг өөдрөг төсөөллөөр төсвийн зардлын хэт өсөлтийг эвтэйхэн тусгаж өгчээ. Өөрөөр хэлбэл төсвийн алдагдлыг хуулийн хүрээнд тогтоосон тул бүх зүйл гаднаасаа сайхан харагдана. 
  • Өчигдөр 11 цаг 27 минутад
    Нэгдсэн төсвийн нийт тэнцвэржүүлсэн орлого, нийт зарлага, төсвийн тэнцэл зэрэг эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтийг Засгийн газрын өргөн мэдүүлсэнд өөрчлөлт оруулалгүйгээр баталлаа. Нийт тэнцвэржүүлсэн орлогыг 11 их наяд 797 тэрбум 840 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 29%, нийт зарлагыг 13 их наяд 872 тэрбум 581.7 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 34.1%, нэгдсэн төсвийн нийт тэнцвэржүүлсэн тэнцлийн алдагдлыг 2 их наяд 74 тэрбум 741.7 сая төгрөг буюу ДНБ-ий 5.1%-тай тэнцүү байхаар тооцжээ.
  • Уржигдар 17 цаг 11 минутад
    2019 оны эхний арван сарын байдлаар Хятад улс 276.24 сая тонн нүүрс импортолсон  нь өмнөх оны мөн үеийнхээс 9.6%-иар нэмэгдсэн байна. Энэ нь өнгөрсөн онд тус улс нийт 281 сая тонн нүүрс импортолсон хэмжээнд тун ойртсон дүн болохыг тус улсын Гаалийн ерөнхий газар мэдээлжээ. Сарын дүнгээр авч үзвэл, аравдугаар сард 25.68 сая тонн нүүрс импортолсон нь өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 11%-иар өссөн ч өмнөх есдүгээр сарынхаас 15%-иар буурлаа. Шалтгаан нь аравдугаар сарын эхээр болсон Хятадын үндэсний баяртай холбоотойгоор импортын эрчим суларсан гэж зах зээл шинжээчид тайлбарлаж байна.
  • Уржигдар 14 цаг 55 минутад
    Шанхай хотноо үргэлжилж буй Хятадын олон улсын импортын үзэсгэлэнгийн (China International Import Expo, CIIE) үеэр Оросын коксжих нүүрсний “Колмар” компани Хятадын төрийн “Baowu” корпорацитай хамтран ажиллах урт хугацааны гэрээ байгуулжээ. Хамтын ажиллагааны хүрээнд, “Колмар” нь коксжих нүүрс Хятадын компанид экспортлох ба Хятадын талаас уурхайн тоног төхөөрөмж нийлүүлэх аж. Оросын компанийн хувьд, Хятадын AVIC корпорацитай хамтран “Инаглинская 2” үйлдвэр байгуулах төслийг хэрэгжүүлж байгаа юм. Жилд 12 сая тонн нүүрс баяжуулах хүчин чадалтай энэхүү үйлдвэрийг 2020 онд ашиглалтад оруулах төлөвлөгөөтэй.