Ундны усны аюулгүй байдал нэн чухал

2012-03-30 11:57
Өнөөдөр дэлхийн усны өдөр. Энэ жил Дэлхийн усны өдрийг “Ус ба хүнсний аюулгүй байдал” сэдвийн дор тэмдэглэж байгаа билээ. Дэлхийн хүн ам өсөхийн хэрээр хүнсний хэрэгцээ асар их өсч байна. Тэр их хүнс хоолыг бэлдэхэд маш их цэвэр ус шаардагдана. Өндөр хөгжилтэй орны иргэд хоолныхоо үлдэгдлийг хээв нэг хаяж суухад буурай хөгжилтэй орнуудад өлсгөлөнгөөс болж хүн үхэж байна. Тиймээс хоол хүнсэндээ хямгатай хандаж, усаа хэмнэе гэж Дэлхийн усны байгууллагуудаас уриалж байгаа юм. Усны байгууллагаас нэгэн сонирхолтой судалгаа гаргажээ. Бидний өдөр тутам уудаг цай, кофе шүүсийг үйлдвэрлэхэд хэдэн литр ус зарцуулдгийг тогтоосон байна.

1 аяга сүүтэй кофе=340 литр
1 стакан алимны шүүс=190 литр
2 зүсэм талх=80 литр
1 аяга цай=30 литр
1 ширхэг ёотон=10.5 литр ус зарцуулдаг.

Зөвхөн талх, цай, ундааны хувьд ийм байна. Харин мах, будаа, гурил гэх мэт хүнсний өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд асар их хэмжээний ус шаарддаг аж. Усыг хэмнэхийн тулд заавал том зүйлээс эхлэх шаардлагагүй юм. Та шүдээ угаахдаа л усаа түр хаахад нэг хэрэмний амийг аварч байна гэсэн судалгаа ч гарчээ. Хөөрхөн хэрмийг, үр хүүхдийнхээ ирээдүйг бодож усандаа хэмнэлттэй хандаарай. Гэрийнхээ ус шүүрдэг крантыг засахад л та хэдэн мянган литр ус хэмнэлээ гэсэн үг.

Усыг хлороор ариутгах нь маш хортой

Ундны усны аюулгүй байдлыг хангахын тулд усыг цэвэршүүлэх асуудал нэн тэргүүнд тавигдаж байна. НҮБ-ын зөвлөх, инженер, доктор Т.Бадарчинтай ундны усны аюулгүй байдлын талаар ярилцлаа. 

Ундны усны аюулгүй байдал өнөөдөр хурцаар тавигдаж байна. Усыг цэвэршүүлэх хамгийн зохистой ямар арга байна вэ?


Ундны усны аюулаас гарахын тулд хүн төрөлхтөн химийн аргаар усыг ариутган хэрэглэж ирсэн. Энэ арга өнөөдөр дэлхийд хоцрогдсон аргад тооцогдож эхэллээ. Ус гурван төрлийн бүлэг элементээс бүрддэг. Нэгдэх нь шүлтлэг элементүүд буюу давс, хоёрдахь нь хүчиллэг элементүүд буюу хаг хурдас зэв үүсгэдэг магни, төмөр гэх мэт элемент, гуравдахь нь бактери, замаг гэх мэтийг үүсгэдэг органик нэгдэл юм. Тэр органик нэгдэл дотор байгаа нян, бактерийг устгахын тулд хлороор ариутгах аргыг хүмүүс хэрэглэдэг. Энэ арга нь бактерийг устгах сайн талтай ч шүлтлэг, зэв үүсгэдэг бодисуудтай буцаж нэгдээд полихлор гэдэг бодис үүсгэдэг. Полихлор нь хүний удмын системд айхтар сөргөөр нөлөөлдөг.

Далай тэнгист яагаад нэг хүйстэй загас амьтан ихсээд байна гэдгийг НҮБ эрчимтэй судалсны дүнд хлороос шалтгаалсныг тогтоож, ийм аргаар усыг ариутгахгүй байхыг зөвлөсөн байдаг. Энэ нь одоогоос 30 жилийн өмнө тогтоогдсон судалгаа, зөвлөмж юм. Тэр цагаас хойш усыг яаж химийн бус аргаар ариутгах вэ гэдгийг уйгагүй судалсны дүнд нано түвшинд цэвэршүүлэх аргыг олсон.

Усыг нано түвшинд цэвэршүүлнэ гэдгийг тодруулбал?

Усыг нано түвшинд цэвэрлэнэ гэдэг нь бүр атом молекулыг эмхэлж цэгцэлнэ гэсэн үг. Энэ нь физикийн арга юм. Физикийн аргаар усыг цэвэршүүлэх нь орчин үеийн маш залуу шинжлэх ухаан. Усны химийн найрлага ийм байна гээд томьёог нь хүн бүр мэдээд байдаг. Гэхдээ усны бүтцийг физикийн шинжлэх ухаанаар судалдаг. Тэрхүү бүтцийг зөв хэлбэрт оруулж байж усыг цэвэршүүлдэг. Ингэж зөв бүтцэд оруулдаг тусгай аппарат, төхөөрөмж байдаг. Түүнийг усны хоолойд суурилуулаад цэвэршүүлнэ.

Усыг нано түвшинд цэвэршүүлэх технологийг манай улсад хаана туршиж байв? Үр дүн нь ямар гарсан бэ?

Дорноговь аймгийн Айраг сумын уурхайн усыг саванд хийгээд хэсэг хугацааны дараа харахад зузаан цагаан өнгөр тогтчихдог. Ер нь их шорвог шүлтлэг устай. Говийн ус ийм шүлтлэг ихтэй байдаг учраас нутгийн иргэд бөөр чулуужих, ходоод, давсагны өвчтэй болдог. Энэ бол маш том аюул. Айраг сумын уурхайн усны хоолойд цэвэршүүлэх аппаратаа тавиад үзэхэд өнгөр тогтохгүй, ус зөв бүтэцтэй болсон байсан. Энэ туршилтын дараагаар шинэ технологио говьд хэрэглэвэл зүгээр юм байна гэж бодсон. Говьд ажиллаж байгаа ус дамжуулах хоолой, уурын зуухны усны хоолойнууд удаан ажиллаж чаддаггүй. Хэдхэн сарын дотор зэв, хаг хурдаст идэгдээд дуусдаг. Үүнийг дахин дахин солиход хөрөнгө мөнгө их шаардана. Түүний оронд цэвэрлэх төхөөрөмж тавиад асуудлыг шийдэж болно.

Мөн 4 дүгээр цахилгаан станцын асуудлыг шийдсэн. Өвөл ажиллаж байгаа зуухны үнс, хогийг усаар дамжуулж Сонсголонгийн гүүрний ард тусгай нууранд хаядаг. 70 гаруй километр үргэлжлэх уг дамжуулах хоолой нь байн байн бөглөрчихдөг тул туйлын хэцүү. Энэ хоолойд 2000 оноос эхэлж нано түвшинд цэвэршүүлэгч төхөөрөмжийг тавьснаар асуудал бүрэн шийдэгдсэн.

Өмнөд говийн бүс нутагт уул уурхайн олборлолт, боловсруулалт өдөр ирэх тусам нэмэгдэж байна. Энэ бүхэнд зарцуулагдах усыг хэрхэн зүй зохистой ашиглах вэ?


Өмнөд говьд үйл ажиллагаа явуулж эхлэх гэж байгаа Оюутолгой, Тавантолгойн ордууд усныхаа хэрэгцээг гүнээр усаар хангах төлөвлөгөөтэй байна. Аль ч орд нь ямар ч хэмжээний хэрэгцээтэй байсан усаа хямгатай хэрэглэх ёстой. Хэрэглэсэн усаа аль болохоор бүгдийг нь эргүүлэн цэвэршүүлж ашиглах шаардлагатай байгаа юм.  Техникийн зориулалтаар хэрэглэсэн усаа гадагшлуулж, нуур цөөрөм маягаар хуримтлуулаад түүнийгээ 90-95 хувь хүртэл буцаан ашиглах системтэй байж л усны асуудлыг шийднэ. Одоогийнх шиг хэрэглээний соёлгүй байх юм бол нөөц нь яагаад ч хүрэлцэхгүй.

Улаанбаатар хотод суултуураар цэвэр ус урсгаад түүнийг эргүүлж ашиглахгүй шууд хаядаг. Аяга таваг угаасан, шүршүүрт урсгаж байгаа зэрэг бараг бохирдоогүй усыг говийн уурхайнуудад хэрэглэх боломжтой юу?


Усыг нано түвшинд цэвэршүүлэх аргыг хэрэглэснээр саарал ус гэсэн ойлголт байхгүй болно. Өөрөөр хэлбэл маш сайн цэвэршүүлнэ гэсэн үг. Энэ аргаар усны молекулыг дүүргэж байгаа саван, угаалгын нунтаг гэх мэт гадны бодисуудыг эмхэлж цэгцлээд уснаас гадагшлуулж, зайлуулах урвалд оруулж байгаа юм. Ингэж цэвэрлэсэн усыг техникийн зориулалтаар ашиглахад болохгүй юм байхгүй. Бүрэн бололцоотой асуудал. Цэвэрлэсэн усаа далд шугам хоолойгоор татаад л говьд хүргэчихнэ шүү дээ. 

Монголчууд маань дээр үеэс усыг чандмань эрдэнэ хэмээн нэрлэж ирсэн. Усны молекул  өөрөө чандмань хэлбэртэй. Ийм хэлбэртэйг нүдээр харах бололцоо байхгүй. Усны нэг молекул нь 0,48 нанометр гэдгийг дөнгөж саяхан л тогтоосон. Тэгэхэд манай ард түмэн усыг чандмань хэмээн аль хэдийн нэрлэчихсэн байна шүү дээ. Усыг нандигнан хайрладаг өвөг дээдсийн өв уламжлалаа дээдлэн, амьдралыг тэтгэгч чандмань эрдэнээ зохистой ашиглах нь бидний үүрэг юм. 

О.Хосцэцэг


Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 7 цаг 5 минутын өмнө
    “Зогсолтгүй хүч-Шантаршгүй зүтгэл” (Unstoppable Effort. Extreme support) уриатайгаар  үйл ажиллагаа явуулдаг “ЗаМайн Сервисиз” ХХК нь 2010 оноос хойш “Customer Appreciation Day” /Харилцагчдын хүндэтгэлийн өдөр/-ийг хоёр жил тутамд зохион байгуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн арга хэмжээг тус компанийн зүгээс  есдүгээр сарын 13-нд “Скай ресорт” цогцолборт зохион байгуулсан юм. Хүндэтгэлийн өдөрлөгт “ЗаМайн Сервисиз” ХХК-ийн хөрөнгө оруулагч компаниуд, харилцагч байгууллагууд, банк санхүүгийн салбарын  370 орчим төлөөлөл болон “Хитачи констракшн машинери”, “Марубени” корпорацийн уул уурхайн хэлтсийн менежерүүд уригдан иржээ.   
  • Өчигдөр 15 цаг 46 минутад
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • Өчигдөр 10 цаг 58 минутад
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.