Крант хаагдвал...

2012-02-14 15:48

Нэг өглөө танай крантнаас дусал ч ус гарахгүй бол яах вэ? Цайгаа чанаж чадахгүй, нүүрээ ч угаахгүй, ариун цэврийн өрөөний тухайд яриад ч хэрэггүй байх. Дэлхий даяар цэвэр усны нөөц багаслаа, олон мянган хүн усны гачигдлаас болж амиа алдаж байна гэж хэвлэл мэдээллээр ярьж, бичиж бид эмзгээр хүлээн авдаг боловч усыг гамнах талаар яг юу хийдэг билээ. Зөвхөн манай оронд машин угаалгын газрууд хүн ууж болохуйц цэвэр усыг хэдэн зуун литрээр нь хэрэглээд шууд хаядаг. Бидний хэрэглэдэг 00-ын шугамаар ундны ус зүгээр урсаад алга болж байна. Ядаж машин угаалга, замын тоос шороо дарах мэтийн заавал цэвэр ус шаардахгүй хэрэгцээгээ дахин цэвэршүүлсэн усаар хангавал бид маш ихийг хэмнэнэ дээ. “Ногоон шийдэл: Усны менежмент” сэдэвт хэлэлцүүлэгт усны салбарын судлаач, мэргэжилтэн, сэтгүүлчид усны хэрэглээ, үнийн талаар саналаа хуваалцав. Хэлэлцүүлгийн эхэнд Усны газрын орлогч дарга З.Батбаяр “Борооны ус ч үнэтэй” сэдвээр илтгэл тавьсан юм.

Манай дэлхий дээр хамгийн өргөн тархсан бодис бол ус. Гэвч тэр их усны өчүүхэн хэсгийг хүн ундандаа хэрэглэж болно. Тодорхой хэлвэл дэлхий дээрх нийт усны 97.5 хувь нь давстай ус, 2.5 хувь нь цэвэр ус байдаг. Цэвэр усны нийт сангийн 68.9 хувь нь мөнх цас мөсөн гол, 30.8 хувь нь газрын доорх ус, 0.3 хувь нь гол нуур юм. Хүний шууд болон дам үйл ажиллагааны улмаас дэлхийн агаар мандлын бүтцэд өөрчлөлт орж, уур амьсгалын өөрчлөлт бий болсоор байна. Дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн хамгийн том хохирогч бол цэвэр ус. Учир нь дэлхийн дулаарлын нөлөөгөөр цэвэр усны сангийн ихэнхийг бүрдүүлэгч мөнх цас, мөсөн гол хайлсаар байгаа.

Монгол орны хувьд нийт усны нөөцийн 82.4 хувийг нуур, 10.3 хувийг мөнх цас, мөсөн гол, 5.7 хувийг гадаргын ус, 1.96 хувийг газрын доорх ус эзэлдэг. Гэтэл хэрэглээнийхээ ихэнх хувийг хамгийн бага болох газрын доорх усаар хангадаг, нэн зохисгүй хэрэглээтэй. Манайд усны менежмент гэдэг зүйл огт байхгүй нь энэ зохисгүй хэрэглээгээр илэрнэ. Дэлхийн усны хамтын нөхөрлөлийн тодорхойлолтоор “Усны нөөцийн нэгдсэн менежмент гэдэг нь нийгэм эдийн засгийн тогтвортой хөгжил, хүний амьдралын сайн сайхныг дээд зэргээр хангах зорилгод усны нөөц баялгийг хамгийн зохистойгоор, экосистемийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулахгүйгээр ашиглах нэгдсэн зохицуулалт хийх үйл явц юм” гэжээ.

Манайд уул уурхайн үйл ажиллагаа эрчимтэй явагдаж эхэлсэн энэ цаг үед усны менежментийг нэн тэргүүнд анхаарах хэрэгтэй болоод байгаа юм. Одоогийн байдлаар Монголын нийт усны хэрэглээний  30.4 хувийг усалгаатай газар тариалан, 23.7 хувийг мал аж ахуй, 17.8 хувийг унд ахуй, 10.3 хувийг эрчим хүч, 12.8 хувийг уул уурхайд, үлдсэн хувийг аялал жуулчлал, барилга, хүнд хөнгөн үйлдвэр гэх мэт салбар эзэлж байна. Энэ үзүүлэлтээс харахад нийт ус хэрэглээний 54 хувийг эзэлж байгаа хөдөө аж ахуйн салбарын нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөө хэр байгаа билээ гэдэг асуудал анхаарал татна. Уул уурхайн салбар усыг ариг гамгүй хэрэглэж байгааг ихээр шүүмжилдэг боловч энэ салбараас эдийн засагт үзүүлж буй үр нөлөөг бас бодолцох нь зүй. Эдийн засгийн хувьд үр ашгаа өгөх учир уул уурхайд усыг зарцуулах нь гарцаагүй. Ашиглахдаа харин зохистой, усыг аль болох хэмнэдэг, сайн технологи нэвтрүүлэх ёстой. Ер нь усны зөв менежмент хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэдгийг мэргэжилтнүүд зөвлөж байгаа юм.  

Ус ямар үнэтэй вэ?
Монголд ус бараг үнэгүй гэж хэлж болно. Орон сууцанд амьдардаг айлуудын төлдөг мөнгө нь хэрэглэсэн усны төлбөр биш ердөө хүргэлтийн төлбөр байдаг аж. Улаанбаатар хотын Ус сувгийн удирдах газар иргэдэд ашиглуулсан усныхаа зөвхөн хүргэлтийн төлбөрийг авдаг учир үргэлж алдагдалтай ажилладаг. Орон сууцанд амьдардаг усны тоолууртай айлууд 1000 литр усыг 286 төгрөг 136 мөнгөөр авдаг бол тоолуургүй айлууд энэ хэмжээний усыг 417 төгрөг 27 мөнгөөр хэрэглэдэг. Харин гэр хорооллын айлууд 1000 литр усыг 2000 төгрөгөөр авч байна.

Ашигт малтмал олборлох баяжуулахад гадаргын усыг 1000 литрийг нь 100 төгрөгөөр авдаг бол, газрын гүний усыг 150 төгрөгөөр ашигладаг. Манай улсад ус ашигласны төлбөрөөс өөр төлбөр авдаггүй нь усыг үнэгүйдүүлэх шалтгаан болж байна гэдгийг усны мэргэжилтнүүд хэлдэг. Олон улсын хэмжээнд хэрэглэж буй усны төлбөр, татварыг нэрлэвэл усны нөөц ашигласны төлбөр, усны менежментийн төлбөр, ус бохирдуулсны төлбөр, усны чанарын төлбөр/далайн шуурганаас хамгаалах гэх мэт/ гэсэн 4 төрлийн төлбөр авдаг. Жишээ нь: Недирланд улсад өрх гэр, жижиг аж ахуй нэгжээс ус бохирдуулсны төлбөр гэж жилд 235 мянган төгрөгийн төлбөр авдаг. Харин дундаж үйлдвэрүүд нь хэрэглэж буй хэмжээ ангиллаараа, том үйлдвэрүүд нэг бүрчлэн гэрээ хийн, хаягдал усны хэмжээгээр ус бохирдуулсны төлбөрөө төлдөг байна. Ер нь усны үнийг нэмэх тусам хэрэглэгч усаа хэмнэж эхэлдэг. Тиймээс усны үнийг нэмэх нь зүйтэй гэсэн саналыг энэ салбарын мэргэжилтнүүд дуу нэгтэй хүлээн зөвшөөрлөө. Хүмүүс бид өөрсдийн амьдралыг сайн сайхан, тав тухтай болгох гэж явсаар эцэстээ уснаас хэтэрхий хараат амьдралтай болжээ. Хэрвээ крант гэнэт хаагдвал та яах вэ? Крантаа хаалгахгүйн тулд яг одооноос усаа хэмнэж эхлээрэй. Крантаа хаагаарай.   

О.Хосцэцэг
 

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 19 цаг 32 минутын өмнө
    Салхитын ордод бонд гаргах тухай төр засгийн шийд­вэрийг Та хэрхэн харж байгаа вэ? Төрийн, хувийн өмчтэй ялгаагүй аливаа компани үйл ажиллагаандаа шаардлагатай хөрөнгө босгох зорилгоор бонд гаргадаг. Компанийн бонд гэдэг бол зарчим юм. Санхүүгийн зах зээл тодорхой дүрэмтэй. Одоо ил болсон ТЭЗҮ-ээс харахад Салхитын ордыг 7 жил ашиглах үйл ажиллагааны ашиг байтугай орлого нь тэтгэврийн зээлийг тэглэж хүрэхгүй байна. Ийм ордыг барьцаалж тэтгэврийн зээлийг тэглэх зорилгоор бонд гаргах нь санхүүгийн зах зээлийн зөв, эрүүл тогтолцоог эвдэж буй. Санхүүгийн зах зээлд байж боломгүй этгээд, гаж үзэгдэл юм.
  • 21 цаг 27 минутын өмнө
    Засгийн газрын хуралдаанаар, Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтаар барих боломжийг судалж танилцуулахыг холбогдох сайд, агентлагийн дарга, бусад албан тушаалтанд даалгажээ. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Казахстан улсад хийсэн албан айлчлалын үеэр Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг барих тухай гэрээнд талууд гарын үсэг зурсан юм. Нийт 81.9 сая ам.доллар шаардлагатай бөгөөд урьдчилгаа 30%-ийг санхүүжүүлсэн тохиолдолд ажил нь эхлэх боломжтой. Үйлдвэр жилд 50 тонн алт, 25 тонн мөнгө үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байх юм. 
  • 22 цаг 10 минутын өмнө
    Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд тэргүүлэх байр суурь эзэлж буй эрдэс баялгийн салбарынхан дэлхийн олон оронд тархаад буй COVID-19 вирусийн эсрэг сайн үйлсийн хандивын аяныг эхлүүлж байна. Албан бичгээ УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазарт(2020.02.18) гардууллаа. Энэхүү хандивын аянг салбарын сайд дэмжиж байгаагаа илэрхийлж өөрийнхөө нэг өдрийн цалинг хандивлан хандивын аян эхлүүлж уриалж байгаагаа илэрхийлэв. Уг хандивыг Монгол Улсын Засгийн газраас вирусийн эсрэг авч буй арга хэмжээг дэмжих, өмнөд хөршийн ард түмэнд сэтгэлийн болон эд материалын дэмжлэг үзүүлэхэд зориулж байгаа юм.
  • Уржигдар 20 цаг 35 минутад
    “Эрдэнэс Тавантолгой" ХК нь 1072 ширхэг хувьцааны ногдол ашиг олгох шийдвэр гарсантай холбогдуулан Уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар уул уурхайн зарим төслүүдийн явцын талаар дурдсан юм. Тодруулбал, бүтээн байгуулалтын хүрээнд Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам, баяжуулах үйлдвэр, коксын үйлдвэр, уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийн ажлууд хийгдэж байгааг тэрээр хэллээ. Тухайлбал, Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төсөл бэлтгэлээ ажлаа хангаж бүтээн байгуулалт гуравдугаар сарын 1-нд эхлэх байсан ч коронавирусын дэгдэлтийн улмаас тодорхой хугацаагаар буюу нэг сараар хойшлох төлөвтэй байна.
  • Уржигдар 14 цаг 48 минутад
    Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөл хувьцаа эзэмшигчиддээ ногдол ашиг өгөх шийдвэр гаргасантай холбогдуулан өнөөдөр /2020.02.17/ Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар, “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн ТУЗ-ийн дарга Б.Баярсайхан болон Гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуяг нар мэдээлэл өглөө. Нэгж хувьцаанд 90 төгрөг олгох бөгөөд 1072 ширхэг хувьцаатай иргэнд 96480 төгрөг оногдож байна. Компанийн тухай хуулийн дагуу Төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс гаргасан уг шийдвэрийг энэ оны 05 дугаар сарын нэгний дотор Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар хэлэлцүүлнэ. Мөн Санхүүгийн зохицуулах хорооны ногдол ашиг хуваарилах шинэ журмын дагуу 2020 онд Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төвөөр дамжуулан хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашгийг олгох юм.