Крант хаагдвал...

2012-02-14 15:48

Нэг өглөө танай крантнаас дусал ч ус гарахгүй бол яах вэ? Цайгаа чанаж чадахгүй, нүүрээ ч угаахгүй, ариун цэврийн өрөөний тухайд яриад ч хэрэггүй байх. Дэлхий даяар цэвэр усны нөөц багаслаа, олон мянган хүн усны гачигдлаас болж амиа алдаж байна гэж хэвлэл мэдээллээр ярьж, бичиж бид эмзгээр хүлээн авдаг боловч усыг гамнах талаар яг юу хийдэг билээ. Зөвхөн манай оронд машин угаалгын газрууд хүн ууж болохуйц цэвэр усыг хэдэн зуун литрээр нь хэрэглээд шууд хаядаг. Бидний хэрэглэдэг 00-ын шугамаар ундны ус зүгээр урсаад алга болж байна. Ядаж машин угаалга, замын тоос шороо дарах мэтийн заавал цэвэр ус шаардахгүй хэрэгцээгээ дахин цэвэршүүлсэн усаар хангавал бид маш ихийг хэмнэнэ дээ. “Ногоон шийдэл: Усны менежмент” сэдэвт хэлэлцүүлэгт усны салбарын судлаач, мэргэжилтэн, сэтгүүлчид усны хэрэглээ, үнийн талаар саналаа хуваалцав. Хэлэлцүүлгийн эхэнд Усны газрын орлогч дарга З.Батбаяр “Борооны ус ч үнэтэй” сэдвээр илтгэл тавьсан юм.

Манай дэлхий дээр хамгийн өргөн тархсан бодис бол ус. Гэвч тэр их усны өчүүхэн хэсгийг хүн ундандаа хэрэглэж болно. Тодорхой хэлвэл дэлхий дээрх нийт усны 97.5 хувь нь давстай ус, 2.5 хувь нь цэвэр ус байдаг. Цэвэр усны нийт сангийн 68.9 хувь нь мөнх цас мөсөн гол, 30.8 хувь нь газрын доорх ус, 0.3 хувь нь гол нуур юм. Хүний шууд болон дам үйл ажиллагааны улмаас дэлхийн агаар мандлын бүтцэд өөрчлөлт орж, уур амьсгалын өөрчлөлт бий болсоор байна. Дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн хамгийн том хохирогч бол цэвэр ус. Учир нь дэлхийн дулаарлын нөлөөгөөр цэвэр усны сангийн ихэнхийг бүрдүүлэгч мөнх цас, мөсөн гол хайлсаар байгаа.

Монгол орны хувьд нийт усны нөөцийн 82.4 хувийг нуур, 10.3 хувийг мөнх цас, мөсөн гол, 5.7 хувийг гадаргын ус, 1.96 хувийг газрын доорх ус эзэлдэг. Гэтэл хэрэглээнийхээ ихэнх хувийг хамгийн бага болох газрын доорх усаар хангадаг, нэн зохисгүй хэрэглээтэй. Манайд усны менежмент гэдэг зүйл огт байхгүй нь энэ зохисгүй хэрэглээгээр илэрнэ. Дэлхийн усны хамтын нөхөрлөлийн тодорхойлолтоор “Усны нөөцийн нэгдсэн менежмент гэдэг нь нийгэм эдийн засгийн тогтвортой хөгжил, хүний амьдралын сайн сайхныг дээд зэргээр хангах зорилгод усны нөөц баялгийг хамгийн зохистойгоор, экосистемийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулахгүйгээр ашиглах нэгдсэн зохицуулалт хийх үйл явц юм” гэжээ.

Манайд уул уурхайн үйл ажиллагаа эрчимтэй явагдаж эхэлсэн энэ цаг үед усны менежментийг нэн тэргүүнд анхаарах хэрэгтэй болоод байгаа юм. Одоогийн байдлаар Монголын нийт усны хэрэглээний  30.4 хувийг усалгаатай газар тариалан, 23.7 хувийг мал аж ахуй, 17.8 хувийг унд ахуй, 10.3 хувийг эрчим хүч, 12.8 хувийг уул уурхайд, үлдсэн хувийг аялал жуулчлал, барилга, хүнд хөнгөн үйлдвэр гэх мэт салбар эзэлж байна. Энэ үзүүлэлтээс харахад нийт ус хэрэглээний 54 хувийг эзэлж байгаа хөдөө аж ахуйн салбарын нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөө хэр байгаа билээ гэдэг асуудал анхаарал татна. Уул уурхайн салбар усыг ариг гамгүй хэрэглэж байгааг ихээр шүүмжилдэг боловч энэ салбараас эдийн засагт үзүүлж буй үр нөлөөг бас бодолцох нь зүй. Эдийн засгийн хувьд үр ашгаа өгөх учир уул уурхайд усыг зарцуулах нь гарцаагүй. Ашиглахдаа харин зохистой, усыг аль болох хэмнэдэг, сайн технологи нэвтрүүлэх ёстой. Ер нь усны зөв менежмент хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэдгийг мэргэжилтнүүд зөвлөж байгаа юм.  

Ус ямар үнэтэй вэ?
Монголд ус бараг үнэгүй гэж хэлж болно. Орон сууцанд амьдардаг айлуудын төлдөг мөнгө нь хэрэглэсэн усны төлбөр биш ердөө хүргэлтийн төлбөр байдаг аж. Улаанбаатар хотын Ус сувгийн удирдах газар иргэдэд ашиглуулсан усныхаа зөвхөн хүргэлтийн төлбөрийг авдаг учир үргэлж алдагдалтай ажилладаг. Орон сууцанд амьдардаг усны тоолууртай айлууд 1000 литр усыг 286 төгрөг 136 мөнгөөр авдаг бол тоолуургүй айлууд энэ хэмжээний усыг 417 төгрөг 27 мөнгөөр хэрэглэдэг. Харин гэр хорооллын айлууд 1000 литр усыг 2000 төгрөгөөр авч байна.

Ашигт малтмал олборлох баяжуулахад гадаргын усыг 1000 литрийг нь 100 төгрөгөөр авдаг бол, газрын гүний усыг 150 төгрөгөөр ашигладаг. Манай улсад ус ашигласны төлбөрөөс өөр төлбөр авдаггүй нь усыг үнэгүйдүүлэх шалтгаан болж байна гэдгийг усны мэргэжилтнүүд хэлдэг. Олон улсын хэмжээнд хэрэглэж буй усны төлбөр, татварыг нэрлэвэл усны нөөц ашигласны төлбөр, усны менежментийн төлбөр, ус бохирдуулсны төлбөр, усны чанарын төлбөр/далайн шуурганаас хамгаалах гэх мэт/ гэсэн 4 төрлийн төлбөр авдаг. Жишээ нь: Недирланд улсад өрх гэр, жижиг аж ахуй нэгжээс ус бохирдуулсны төлбөр гэж жилд 235 мянган төгрөгийн төлбөр авдаг. Харин дундаж үйлдвэрүүд нь хэрэглэж буй хэмжээ ангиллаараа, том үйлдвэрүүд нэг бүрчлэн гэрээ хийн, хаягдал усны хэмжээгээр ус бохирдуулсны төлбөрөө төлдөг байна. Ер нь усны үнийг нэмэх тусам хэрэглэгч усаа хэмнэж эхэлдэг. Тиймээс усны үнийг нэмэх нь зүйтэй гэсэн саналыг энэ салбарын мэргэжилтнүүд дуу нэгтэй хүлээн зөвшөөрлөө. Хүмүүс бид өөрсдийн амьдралыг сайн сайхан, тав тухтай болгох гэж явсаар эцэстээ уснаас хэтэрхий хараат амьдралтай болжээ. Хэрвээ крант гэнэт хаагдвал та яах вэ? Крантаа хаалгахгүйн тулд яг одооноос усаа хэмнэж эхлээрэй. Крантаа хаагаарай.   

О.Хосцэцэг
 

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 7 цаг 10 минутын өмнө
    “Зогсолтгүй хүч-Шантаршгүй зүтгэл” (Unstoppable Effort. Extreme support) уриатайгаар  үйл ажиллагаа явуулдаг “ЗаМайн Сервисиз” ХХК нь 2010 оноос хойш “Customer Appreciation Day” /Харилцагчдын хүндэтгэлийн өдөр/-ийг хоёр жил тутамд зохион байгуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн арга хэмжээг тус компанийн зүгээс  есдүгээр сарын 13-нд “Скай ресорт” цогцолборт зохион байгуулсан юм. Хүндэтгэлийн өдөрлөгт “ЗаМайн Сервисиз” ХХК-ийн хөрөнгө оруулагч компаниуд, харилцагч байгууллагууд, банк санхүүгийн салбарын  370 орчим төлөөлөл болон “Хитачи констракшн машинери”, “Марубени” корпорацийн уул уурхайн хэлтсийн менежерүүд уригдан иржээ.   
  • Өчигдөр 15 цаг 46 минутад
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • Өчигдөр 10 цаг 58 минутад
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.