Уул уурхайгаас болж газар хөдлөлт нэмэгдэнэ гэж байхгүй

2011-11-14 16:04

Одон орон, Геофизикийн судалгааны төвийн Газар хөдлөлт судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбатаас Өмнөговь аймагт болж байгаа газар хөдлөлтүүд уул уурхайн ашиглалттай холбоотой эсэхийг тодрууллаа.


Сүүлийн үед уул уурхайн ашиглалттай холбоотойгоор газар хөдлөлт нэмэгдэж байна гэсэн яриа их гарах боллоо. Энэ талаар тайлбар хэлэхгүй юү?


Уул уурхайн ашиглалттай холбоотойгоор Өмнөговь аймагт газар хөдлөөд байна гэж баталгаатай хэлэх боломжгүй. Ер нь уул уурхайн үйл ажиллагаатай холбоотой газар хөдлөлтийн идэвхжил үүсэх нь үүсдэг. Мэдээж хэрэг, тэсэлгээний тодорхой хэмжээний хүч үйлчилж тэнд байгаа идэвхтэй хагарлуудад нөлөөлөх тал байдаг. Дэлхий дээр ийм жишээ олон бий. Тухайлбал, Mексикт уурхайн тэсэлгээнээс болоод газар хөдлөлийн голомтууд идэвхжсэн тохиолдол гарсан. Манай улсын хувьд яг нарийн судалгаа хийгээд баттай нотлоод гаргаад ирсэн зүйл байхгүй.

Уурхайн орчмын талбайд газар ухаж, тэсэлснээс үүдэлтэй жижиг эвдрэлүүд их үүсдэг. Тэр эвдрэлийн дагуу микро газар хөдлөл гэж маш сул газар хөдлөлийн идэвхжил явагддаг. Ямар ч уурхай, ялангуяа далд уурхайнууд ашиглалтад орохын өмнө газар хөдлөлийн чичирхийлэл үүсэх магадлал ямар байгааг судалдаг. Уурхай ашиглалтад орсны дараа тэнд хяналтын станцууд байрлуулдаг. Иймэрхүү л асуудлууд байдгаас биш тийм уурхайн үйл ажиллагаанаас болоод ийм хүчтэй газар хөдлөлт боллоо гэсэн жишээ ховор.

Энэ жил Өмнөговь аймагт маш олон газар хөдлөлт боллоо. Энэ нь уул уурхайн ашиглалтаас  үүдсэн  сул чичирхийлэл байв уу, эсвэл өмнө нь иймэрхүү үзэгдэл байнга ажиглагддаг байсан юм уу?

Наадах чинь хоёр талтай. Нэгдүгээрт, мэдээлэл их өргөн болчихсонтой холбоотой. Урьд нь 3,5-4 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болоход бид мэдээлдэггүй байсан. Тийм хэмжээний газар хөдлөлт орчиндоо аюул учруулах нь бага. Өөрөөр хэлбэл, ийм хүчтэй газар хөдлөлтөөс үүсч байгаа чичирхийлэл байшин барилгыг нураах хэмжээнд байдаггүй. Гэхдээ 3.5-аас дээш магнитудын газар хөдлөлтийн хүнд мэдрэгдэх магадлал нь өндөр болохоор бид одоо олон нийтэд тухай бүрд нь мэдээлэл хүргэж байгаа. Түүнээс биш Өмнөговьд иймэрхүү хэмжээний газар хөдлөлт зөндөө л болдог. Сүүлийн үед л бид энэ талаар цахим хуудсаар байнга мэдээлж байгаа болохоор хүмүүст газар хөдлөлт идэвхжээд байгаа мэт санагдаж байгаа байх.

Хоёрдугаарт, улс орны хөгжилтэй холбоотой. Жишээ нь, Даланзадгад хотыг одоогоос 15 жилийн өмнөхтэй харьцуулаад үзэхэд барилгажих явц идэвхтэй байна. Хэчнээн өндөр барилга байшин баригдана, тэр чинээгээр газар хөдөлтийг илүү мэдэрнэ. 2.5-3.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болоход гэрт байгаа хүмүүст мэдрэгдэхгүй бол 5 давхар байшинд байгаа хүнд мэдрэгддэг. Энэ хоёр нөхцөлөөс шалтгаалаад газар хөдлөлийн идэвхжил нэмэгдэж байгаа мэт санагдаж мэдэх юм.

Нөгөө талаасаа наймдугаар сарын 27-нд Өмнөговь аймгийн Ханхонгор суманд 5,8 магнитудтай газар хөдлөлт болоход Улаанбаатар хотод мэдрэгдсэн. Энэ газар хөдлөлт нэлээд онцлогтой юм. Газар хөдлөлт болсон газрын хувьд урьд өмнө нь тийм хүчтэй газар хөдлөлт болж байгаагүй. Энэ нь шинээр хагарал идэвхжиж эхлэх магадлалтай байна гэсэн үг. Түүнээс биш жижиг, сул газар хөдлөлт бол зөндөө л болдог. Манай байгууллага гэхэд өдөрт 200 гаруй жижиг газар хөдлөлтийг бүртгэж байна шүү дээ. Яахав, газар хөдлөлтийн голомтод ойрхон уурхай байгаа бол энэ нь харин газар хөдлөлтөд нөлөөлж болно.

Өмнөговь аймагт Оюутолгой, Тавантолгой гэсэн хоёр том уурхай бий. Асар хүчтэй машин механизмууд тэнд ажиллаж, хүчтэй тэсэлгээнүүд их хийгдэж байгаа. Зайны хувьд ойрхон байгаа ийм том уурхайнуудын ойролцоо газар хөдлөлт үүсгэх боломжтой юу?

Тийм боломж маш бага. Уурхайн тэсэлгээний хүчийг газар  хөдлөлтийн хүчтэй харьцуулж үзэхэд бага. Эрдэнэт, Багануур хоёр дээр л хамгийн хүчтэй тэсэлгээ нь 3,2 магнитуд хүрдэг. Гэтэл ийм хүчтэй газар хөдлөлт өдөрт хэдэн зуугаараа болно. Уурхайн тэсэлгээ ойр орчимдоо л жижиг чичиргээ үүсгэдэг. Уурхайн тэсэлгээ хүчтэй газар хөдлөлт үүсгэхээсээ илүү уурхай байрлаж байгаа орчиндоо л жижиг газар хөдлөлт үүсгэдэг болохоор уурхайн аюулгүй байдалд нөлөөлөх боломжтой юм. Жишээлбэл, Оюутолгой газрын гүн рүү 3 км ухаж байна гэхэд дээд талд нь тодорхой хэмжээний биет үлдэнэ гэсэн үг. Тэгээд ухаад ирэнгүүт тэр орчимдоо нөлөөлж, уурхайн дээд хэсэгтээ эвдрэл явагдана. Хагаралтай газар таарвал эвдрэл явагдсаар байгаад уурхай нурах аюултай. Түүнээс биш тэсэлгээнээс болж хүчтэй газар хөдлөлт үүсгэсэн тохиолдол ховор. Мексикт нэг тохиолдол байдаг нь газар хөдлөлтийн хагарал дээр уурхай нь таарчихсантай холбоотой.

 Үргэлжлэлийг The Mongolian Mining Journal-ийн  №011 дугаараас уншина уу.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 19 цаг 54 минутын өмнө
    Салхитын ордод бонд гаргах тухай төр засгийн шийд­вэрийг Та хэрхэн харж байгаа вэ? Төрийн, хувийн өмчтэй ялгаагүй аливаа компани үйл ажиллагаандаа шаардлагатай хөрөнгө босгох зорилгоор бонд гаргадаг. Компанийн бонд гэдэг бол зарчим юм. Санхүүгийн зах зээл тодорхой дүрэмтэй. Одоо ил болсон ТЭЗҮ-ээс харахад Салхитын ордыг 7 жил ашиглах үйл ажиллагааны ашиг байтугай орлого нь тэтгэврийн зээлийг тэглэж хүрэхгүй байна. Ийм ордыг барьцаалж тэтгэврийн зээлийг тэглэх зорилгоор бонд гаргах нь санхүүгийн зах зээлийн зөв, эрүүл тогтолцоог эвдэж буй. Санхүүгийн зах зээлд байж боломгүй этгээд, гаж үзэгдэл юм.
  • 21 цаг 49 минутын өмнө
    Засгийн газрын хуралдаанаар, Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтаар барих боломжийг судалж танилцуулахыг холбогдох сайд, агентлагийн дарга, бусад албан тушаалтанд даалгажээ. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Казахстан улсад хийсэн албан айлчлалын үеэр Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг барих тухай гэрээнд талууд гарын үсэг зурсан юм. Нийт 81.9 сая ам.доллар шаардлагатай бөгөөд урьдчилгаа 30%-ийг санхүүжүүлсэн тохиолдолд ажил нь эхлэх боломжтой. Үйлдвэр жилд 50 тонн алт, 25 тонн мөнгө үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байх юм. 
  • 22 цаг 32 минутын өмнө
    Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд тэргүүлэх байр суурь эзэлж буй эрдэс баялгийн салбарынхан дэлхийн олон оронд тархаад буй COVID-19 вирусийн эсрэг сайн үйлсийн хандивын аяныг эхлүүлж байна. Албан бичгээ УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазарт(2020.02.18) гардууллаа. Энэхүү хандивын аянг салбарын сайд дэмжиж байгаагаа илэрхийлж өөрийнхөө нэг өдрийн цалинг хандивлан хандивын аян эхлүүлж уриалж байгаагаа илэрхийлэв. Уг хандивыг Монгол Улсын Засгийн газраас вирусийн эсрэг авч буй арга хэмжээг дэмжих, өмнөд хөршийн ард түмэнд сэтгэлийн болон эд материалын дэмжлэг үзүүлэхэд зориулж байгаа юм.
  • Уржигдар 20 цаг 35 минутад
    “Эрдэнэс Тавантолгой" ХК нь 1072 ширхэг хувьцааны ногдол ашиг олгох шийдвэр гарсантай холбогдуулан Уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар уул уурхайн зарим төслүүдийн явцын талаар дурдсан юм. Тодруулбал, бүтээн байгуулалтын хүрээнд Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам, баяжуулах үйлдвэр, коксын үйлдвэр, уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийн ажлууд хийгдэж байгааг тэрээр хэллээ. Тухайлбал, Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төсөл бэлтгэлээ ажлаа хангаж бүтээн байгуулалт гуравдугаар сарын 1-нд эхлэх байсан ч коронавирусын дэгдэлтийн улмаас тодорхой хугацаагаар буюу нэг сараар хойшлох төлөвтэй байна.
  • Уржигдар 14 цаг 48 минутад
    Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөл хувьцаа эзэмшигчиддээ ногдол ашиг өгөх шийдвэр гаргасантай холбогдуулан өнөөдөр /2020.02.17/ Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар, “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн ТУЗ-ийн дарга Б.Баярсайхан болон Гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуяг нар мэдээлэл өглөө. Нэгж хувьцаанд 90 төгрөг олгох бөгөөд 1072 ширхэг хувьцаатай иргэнд 96480 төгрөг оногдож байна. Компанийн тухай хуулийн дагуу Төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс гаргасан уг шийдвэрийг энэ оны 05 дугаар сарын нэгний дотор Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар хэлэлцүүлнэ. Мөн Санхүүгийн зохицуулах хорооны ногдол ашиг хуваарилах шинэ журмын дагуу 2020 онд Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төвөөр дамжуулан хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашгийг олгох юм.