Уул уурхайгаас болж газар хөдлөлт нэмэгдэнэ гэж байхгүй

2011-11-14 16:04

Одон орон, Геофизикийн судалгааны төвийн Газар хөдлөлт судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбатаас Өмнөговь аймагт болж байгаа газар хөдлөлтүүд уул уурхайн ашиглалттай холбоотой эсэхийг тодрууллаа.


Сүүлийн үед уул уурхайн ашиглалттай холбоотойгоор газар хөдлөлт нэмэгдэж байна гэсэн яриа их гарах боллоо. Энэ талаар тайлбар хэлэхгүй юү?


Уул уурхайн ашиглалттай холбоотойгоор Өмнөговь аймагт газар хөдлөөд байна гэж баталгаатай хэлэх боломжгүй. Ер нь уул уурхайн үйл ажиллагаатай холбоотой газар хөдлөлтийн идэвхжил үүсэх нь үүсдэг. Мэдээж хэрэг, тэсэлгээний тодорхой хэмжээний хүч үйлчилж тэнд байгаа идэвхтэй хагарлуудад нөлөөлөх тал байдаг. Дэлхий дээр ийм жишээ олон бий. Тухайлбал, Mексикт уурхайн тэсэлгээнээс болоод газар хөдлөлийн голомтууд идэвхжсэн тохиолдол гарсан. Манай улсын хувьд яг нарийн судалгаа хийгээд баттай нотлоод гаргаад ирсэн зүйл байхгүй.

Уурхайн орчмын талбайд газар ухаж, тэсэлснээс үүдэлтэй жижиг эвдрэлүүд их үүсдэг. Тэр эвдрэлийн дагуу микро газар хөдлөл гэж маш сул газар хөдлөлийн идэвхжил явагддаг. Ямар ч уурхай, ялангуяа далд уурхайнууд ашиглалтад орохын өмнө газар хөдлөлийн чичирхийлэл үүсэх магадлал ямар байгааг судалдаг. Уурхай ашиглалтад орсны дараа тэнд хяналтын станцууд байрлуулдаг. Иймэрхүү л асуудлууд байдгаас биш тийм уурхайн үйл ажиллагаанаас болоод ийм хүчтэй газар хөдлөлт боллоо гэсэн жишээ ховор.

Энэ жил Өмнөговь аймагт маш олон газар хөдлөлт боллоо. Энэ нь уул уурхайн ашиглалтаас  үүдсэн  сул чичирхийлэл байв уу, эсвэл өмнө нь иймэрхүү үзэгдэл байнга ажиглагддаг байсан юм уу?

Наадах чинь хоёр талтай. Нэгдүгээрт, мэдээлэл их өргөн болчихсонтой холбоотой. Урьд нь 3,5-4 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болоход бид мэдээлдэггүй байсан. Тийм хэмжээний газар хөдлөлт орчиндоо аюул учруулах нь бага. Өөрөөр хэлбэл, ийм хүчтэй газар хөдлөлтөөс үүсч байгаа чичирхийлэл байшин барилгыг нураах хэмжээнд байдаггүй. Гэхдээ 3.5-аас дээш магнитудын газар хөдлөлтийн хүнд мэдрэгдэх магадлал нь өндөр болохоор бид одоо олон нийтэд тухай бүрд нь мэдээлэл хүргэж байгаа. Түүнээс биш Өмнөговьд иймэрхүү хэмжээний газар хөдлөлт зөндөө л болдог. Сүүлийн үед л бид энэ талаар цахим хуудсаар байнга мэдээлж байгаа болохоор хүмүүст газар хөдлөлт идэвхжээд байгаа мэт санагдаж байгаа байх.

Хоёрдугаарт, улс орны хөгжилтэй холбоотой. Жишээ нь, Даланзадгад хотыг одоогоос 15 жилийн өмнөхтэй харьцуулаад үзэхэд барилгажих явц идэвхтэй байна. Хэчнээн өндөр барилга байшин баригдана, тэр чинээгээр газар хөдөлтийг илүү мэдэрнэ. 2.5-3.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болоход гэрт байгаа хүмүүст мэдрэгдэхгүй бол 5 давхар байшинд байгаа хүнд мэдрэгддэг. Энэ хоёр нөхцөлөөс шалтгаалаад газар хөдлөлийн идэвхжил нэмэгдэж байгаа мэт санагдаж мэдэх юм.

Нөгөө талаасаа наймдугаар сарын 27-нд Өмнөговь аймгийн Ханхонгор суманд 5,8 магнитудтай газар хөдлөлт болоход Улаанбаатар хотод мэдрэгдсэн. Энэ газар хөдлөлт нэлээд онцлогтой юм. Газар хөдлөлт болсон газрын хувьд урьд өмнө нь тийм хүчтэй газар хөдлөлт болж байгаагүй. Энэ нь шинээр хагарал идэвхжиж эхлэх магадлалтай байна гэсэн үг. Түүнээс биш жижиг, сул газар хөдлөлт бол зөндөө л болдог. Манай байгууллага гэхэд өдөрт 200 гаруй жижиг газар хөдлөлтийг бүртгэж байна шүү дээ. Яахав, газар хөдлөлтийн голомтод ойрхон уурхай байгаа бол энэ нь харин газар хөдлөлтөд нөлөөлж болно.

Өмнөговь аймагт Оюутолгой, Тавантолгой гэсэн хоёр том уурхай бий. Асар хүчтэй машин механизмууд тэнд ажиллаж, хүчтэй тэсэлгээнүүд их хийгдэж байгаа. Зайны хувьд ойрхон байгаа ийм том уурхайнуудын ойролцоо газар хөдлөлт үүсгэх боломжтой юу?

Тийм боломж маш бага. Уурхайн тэсэлгээний хүчийг газар  хөдлөлтийн хүчтэй харьцуулж үзэхэд бага. Эрдэнэт, Багануур хоёр дээр л хамгийн хүчтэй тэсэлгээ нь 3,2 магнитуд хүрдэг. Гэтэл ийм хүчтэй газар хөдлөлт өдөрт хэдэн зуугаараа болно. Уурхайн тэсэлгээ ойр орчимдоо л жижиг чичиргээ үүсгэдэг. Уурхайн тэсэлгээ хүчтэй газар хөдлөлт үүсгэхээсээ илүү уурхай байрлаж байгаа орчиндоо л жижиг газар хөдлөлт үүсгэдэг болохоор уурхайн аюулгүй байдалд нөлөөлөх боломжтой юм. Жишээлбэл, Оюутолгой газрын гүн рүү 3 км ухаж байна гэхэд дээд талд нь тодорхой хэмжээний биет үлдэнэ гэсэн үг. Тэгээд ухаад ирэнгүүт тэр орчимдоо нөлөөлж, уурхайн дээд хэсэгтээ эвдрэл явагдана. Хагаралтай газар таарвал эвдрэл явагдсаар байгаад уурхай нурах аюултай. Түүнээс биш тэсэлгээнээс болж хүчтэй газар хөдлөлт үүсгэсэн тохиолдол ховор. Мексикт нэг тохиолдол байдаг нь газар хөдлөлтийн хагарал дээр уурхай нь таарчихсантай холбоотой.

 Үргэлжлэлийг The Mongolian Mining Journal-ийн  №011 дугаараас уншина уу.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг дэмжиж байна уу?
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх
Үр дүн:
  • -Дэмжинэ
  • -Дэмжихгүй
  • -Зарим заалтыг өөрчлөх

ШИНЭ

  • 7 цаг 22 минутын өмнө
    “Зогсолтгүй хүч-Шантаршгүй зүтгэл” (Unstoppable Effort. Extreme support) уриатайгаар  үйл ажиллагаа явуулдаг “ЗаМайн Сервисиз” ХХК нь 2010 оноос хойш “Customer Appreciation Day” /Харилцагчдын хүндэтгэлийн өдөр/-ийг хоёр жил тутамд зохион байгуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн арга хэмжээг тус компанийн зүгээс  есдүгээр сарын 13-нд “Скай ресорт” цогцолборт зохион байгуулсан юм. Хүндэтгэлийн өдөрлөгт “ЗаМайн Сервисиз” ХХК-ийн хөрөнгө оруулагч компаниуд, харилцагч байгууллагууд, банк санхүүгийн салбарын  370 орчим төлөөлөл болон “Хитачи констракшн машинери”, “Марубени” корпорацийн уул уурхайн хэлтсийн менежерүүд уригдан иржээ.   
  • Өчигдөр 15 цаг 46 минутад
    Баянхонгор аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар төлөвлөгөөт, урьдчилан сэргийлэх, төлөвлөгөөт бус болон иргэдээс ирсэн гомдлын дагуу хяналт шалгалтыг тогтмол хийдэг. Уул уурхайтай холбоотой эдгээр хяналт шалгалт болоод цаг үеийн асуудлаар аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын Геологи, уул уурхайн улсын байцаагч Ц.Болорчимэгтэй ярилцлаа. 2019 онд аймагт хичнээн уул уурхайн компани ажиллаж байна. Эдгээрт хэдэн удаагийн хяналт шалгалтыг хийгээд байна вэ? Энэ онд бид 11 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг шалгахаар төлөвлөсөн. Эдгээр аж ахуйн нэгжийг сонгож төлөвлөхдөө өмнөх жил үйл ажиллагаа явуулсан эсэх, одоо явуулж байгаа, цаашид явуулах эсэхийг хардаг.
  • Өчигдөр 10 цаг 58 минутад
    2016 оны хоёрдугаар хагасаас эхлэн эрдсийн зах зээлд “урь” орж эхэлсэн бол одоо илүүтэй “хүйтрэх” шинжтэй болж ирж байна. Гэхдээ энэ бүхэн нь АНУ-Хятадын худалдааны дайнтай ихээхэн холбоотой. АНУ, Хятад дор бүрнээ дотоодын бизнесүүдийг хамгаалах оролдлого хийж байгаа ч тэдний тулааны нөлөө бусад голлох эдийн засгуудад муугаар нөлөөлж, улмаар дэлхийн эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийг доош татаж байна. Нөгөөтэйгүүр эрдсийн зах зээлийн бууралтын мөчлөг эхэллээ гэж дүгнэх нь хэтэрхий эрт байгааг энд сануулья. Тухайлбал зэсийн хувьд бууралттай   ч урт хугацааны төлөв нь тун өөдрөг хэвээр. Гэхдээ яг одоогоор алтнаас бусад эрдсийн хувьд бууралттай тулгарч байна. Эрдэс тус бүрээр байдал ямар байгааг авч үзье.
  • 2019-09-13 14:06
    Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Баянхонгор аймаг дахь Алт сорьцлох хяналтын лаборатори 10 гаруй иргэн, гурван аж ахуйн нэгжээс 80 орчим кг алт авч Монголбанкинд тушаажээ. Тус лаборатори нь нийтдээ 90 орчим алтан гулдмай хэвлэн гаргаж, химийн сорьцын шинжилгээ хийсэн байна. Тэгвэл энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 450 орчим кг алт Монголбанкинд тушаасан бөгөөд нийт 390 орчим алтан гулдмайг хэвлэж, сорьцын шинжилгээ хийсэн аж. Энэ хэмжээ ирэх хоёр сарын хугацаанд өсөх хандлагатай байна.
  • 2019-09-12 17:44
    Оны эхний найман сарын байдлаар Монгол улсын нүүрсний экспорт 25 сая тоннд хүрсэн тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс жингийн хувьд 5.2%-иар өссөн үзүүлэлттэй байна. Сарын дүнгээр авч үзвэл, өнгөрсөн наймдугаар сард 4 сая 125 мянган тонн нүүрсний экспорт хийж түүхэн дээд амжилт тогтоолоо. Харин мөнгөн дүнгийн хувьд 15.6%-ийн өсөлттэй буюу 2.135 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байна. Гэхдээ энэ онд нүүрсний экспорт 42 сая тонн байхаар улсын төсөвт тооцож буй төлөвлөгөө биелэхэд хүндрэлтэй байгааг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, оны эхний найман сарын байдлаар манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 9.5 тэрбум ам.долларт хүрч 11.9%-иар өсчээ. Үүнд экспорт 5.4 тэрбум ам.доллар, импорт 4.1 тэрбум ам.долларыг эзэлсэн байна. Тодруулбал, экспорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 15.3%, импорт 7.6%-иар тус тус өслөө.