Уурхайн нөхөн сэргээлтийг шинэ шатанд гаргана

2011-09-07 12:08

 Монгол улсад уул уурхайн салбар эрчимтэй хөгжиж, эдийн засгийн гол хөдөлгүүр гэсэн гуншин зүүх болсон. Тэгвэл уул уурхайн салбар хөгжихийн хэрээр тус салбарын нийгмийн хариуцлага нэмэгдэж, байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээлт хийх шаардлага зайлшгүй гарна. Өнөөдрийг хүртэл уурхайн нөхөн сэргээлт гэдгийг алтны хэдэн шороон орд тойрон ярьж байсан бол одоо дэлхийд тэргүүлэх том  уурхайнуудын үйл ажиллагаан дээр ярих цаг нэгэнт иржээ. 

Хамгийн сүүлийн мэдээгээр уул уурхайн олборлолтод өртөж эвдрэлд орсон 14500 гаруй га газар байдаг. 2004 онд техникийн нөхөн сэргээлт хийсэн талбай 134 га байсан бол 2009 онд 8023 га болж  60%-д хүрсэн байна. Биологийн нөхөн сэргээлт 2006 онд 690 га байсан бол 2009 онд 3593 га болж 23%-иар өсчээ. Хэдий өнгөрсөн хугацаанд нөхөн сэргээлт хийсэн талбайн хэмжээ нэмэгдсэн боловч хангалттай хэмжээнд хүрч чадаагүйг мэргэжилтнүүд анхааруулж байна. 

 Нөхөн сэргээлт хийсэн талбай /га/ 

Тийм ч учраас МХЕГ-аас Германы “Уул уурхайн салбар дахь байгаль орчны хамгаалал” төсөлтэй хамтран “Уурхайн хаалт ба байгаль орчны хамгаалал” онол практикийн бага хурлыг наймдугаар сарын 31-нээс 9 дүгээр сарын 3-ны өдрүүдэд зохион байгууллаа. Зургаа дахь удаагаа болж буй “Уурхайн хаалт ба байгаль орчны хамгаалал” бага хурал энэ удаад Уулын баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэр дээр болсон юм. Хуралд уул уурхайн компаниуд, аймаг орон нутгийн мэргэжлийн хяналтын байцаагчид, мөн нөхөн сэргээлтээр мэргэшсэн гадаад дотоодын компаниудын 250 гаруй төлөөлөгч оролцсон. 
Бага хурлын үеэр гол хэлэлцсэн асуудал нь уурхайн хаалт гэж юу болох, түүний эрх зүйн орчныг хэрхэн бүрдүүлэх, уурхайн хаалтыг яаж хийх, нөхөн сэргээлтийг ямар стандарт дүрэм журмаар хийх вэ, улсын хэмжээнд нөхөн сэргээлтийн нэгдсэн сантай болох зэрэг асуудал байв. 

Өнөөдрийг хүртэл хийсэн нөхөн сэргээлтийн дийлэнх хувь нь техникийн нөхөн сэргээлт. Өөрөөр хэлбэл тодорхой тооны алтны шороон орд дээр хэрэглэж ирсэн ухсан газраа буцаагаад булах гэсэн үндсэн зарчимтай нөхөн сэргээлтийн стандарт нь өдгөө үеэ өнгөрөөгөөд байна. Нөхөн сэргээлтийг хийхдээ тухайн бүс нутгийн цаг агаар, байгалийн онцлогийг нэн түрүүнд судлах нь зүйтэй гэдгийг “Эко-Ази” дээд сургуулийн Захирал, доктор Л.Эрдэнэтөгс онцлов. Манай улс Сибирийн ой тайгаас Төв Азийн хуурай цөлийн бүсийн заагт оршдог эрс тэс уур амьсгалтай улс. Дэлхийн дулаарлын нөлөө манай улсад ч тусч, 1940 оноос 2.1 градус дулаарсан бол хур тунадасны хэмжээ 7 хувь буурсан, хөрсний эвдрэл нэмэгдэж байгаа зэрэг эко системийн эмзэг доройтсон орчин нь нөхөн сэргээлтийн ихээхэн нарийн судалгааг шаарддагийг мэргэжилтнүүд онцолж байлаа. 

Нөхөн сэргээлт, уурхайн хаалт хоёр салшгүй холбоотой. Манайд төдийлөн нэвтрээгүй ч дэлхий нийтэд хийгдэж байгаа уурхайн хаалт хэмээх ойлголт нь уурхайн олборлолтын үе шат дуусч,  нөхөн сэргээлт явагдаж эхлэх үеэс хаалтын үйл ажиллагааг бүрэн дуусгах үйл явцыг хэлдэг. Зүгээр нэг ухсан нүхээ булж, хэдхэн сарын настай өвс тарьж ногоон харагдуулсан төдийгөөр орон нутгийн байгаль орчны байцаагчид хүлээлгэж өгөхийг нөхөн сэргээлт хийж, уурхайг хаасан гэж үзэх боломжгүй аж. Уурхай хаагдах нь нөөц дууссан, эдийн засгийн үр ашиггүй болсон гээд олон шалтгаантай. Ямар ч байсан уурхайг хаах болсон бол хаалтын төлөвлөгөөг боловсруулж, түүндээ орон нутгийн иргэдийн санаа бодлыг зайлшгүй тусгадаг дэлхий нийтийн жишиг бий. 

Манай улсад ч Уурхайн хаалтын сайн туршлага нэгээр зогсохгүй байдаг аж. “Бороо гоулд” компани уурхайн хаалтаа удахгүй хийхээр ажиллаж байгаа бол “Энержи Ресурс” компани одооноос уурхайн хаалтын төлөвлөгөөгөө боловсруулж, түүнийхээ дагуу ажиллаж байгаа аж. Мөн одоо ашиглаж байгаа ч хажуугаар нь нөхөн сэргээлтийг зохих стандартын дагуу хийдэг компаниуд байгаа юм. “Эрдэнэт” үйлдвэр гэхэд Гуравдугаар овоолго дээрээ нөхөн сэргээлт хийж буй бөгөөд нийт 12 га газарт биологийн нөхөн сэргээлт хийгээд байна. Мөн тус үйлдвэр Хустайн нуруунаас тодорхой тооны тахь авчирч өсгөж байгаа бол “Багануур “компанийнхан цөөрөм байгуулж, тарвага үржүүлж байгаа аж. “Энержи Ресурс” компанийн хувьд ХААИС-тай говийн нөхцөлд биологийн нөхөн сэргээлт хийх технологи боловсруулах тал дээр хамтран ажиллаж байгаа аж. Тэд говийн нөхцөлд сайн ургах ургамлыг судалж, улмаар тарьж эхэлж байгаа аж. 

Өөрөөр хэлбэл биологийн нөхөн сэргээлт гэдэг тодорхой хугацаанд ногоон харагдуулах үүднээс өвс тариад өнгөрөхийг хэлэх бус, харин ашиглалт явуулахаас өмнөх тэр унаган төрхийг нь  эгүүлэн бий болгохыг хэлдэг. Тийм болохоор зүгээр нэг өвс ургамал тарих төдийгүй тухайн нутагт ургах боломжтой бусад ургамал, мод тарихаас гадна бүс нутагт байсан ан амьтныг эгүүлэн нутагшуулахад ихээхэн анхаарч буй хэрэг. Мөн орон нутгийн иргэдээс санал аван нөхөн сэргээсэн газрыг ямар зориулалтаар ашиглахыг шийдэж байгаа аж. 

Энэ мэтчилэн уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлт гэдэг өнөөдөр “халтуурны ажил” биш жинхэнэ утгаараа олон улсын жишгийн дагуу хийх цаг болсныг хуралд оролцогчид хүлээн зөвшөөрсөн. Тиймээс уг Бага хуралд оролцсон төлөөлөгчид зөвлөмж гаргасан юм. Уурхайн хаалтын үед тавигдах шаардлага, стандартыг холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэн боловсруулан  мөрдүүлэх, уурхайн хаалтыг урьдчилан төлөвлөх, мониторинг хийх, хаалтын төлөвлөлтийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг тусгаарлан бүрдүүлэх асуудлыг ордыг ашиглах техник, эдийн засгийн үнэлгээнд тусгах эрх зүйн орчныг бий болгох, алтны шороон ордын олборлолттой холбоотойгоор өөрчилсөн голуудын гольдролыг нөхөн сэргээх арга аргачлалыг яаралтай боловсруулан хэрэгжүүлэх зэрэг олон чухал асуудлыг яаралтай шийдэхийг зөвлөмж болгон Засгийн газарт хүргүүлэхээр болов.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 19 цаг 4 минутын өмнө
    Салхитын ордод бонд гаргах тухай төр засгийн шийд­вэрийг Та хэрхэн харж байгаа вэ? Төрийн, хувийн өмчтэй ялгаагүй аливаа компани үйл ажиллагаандаа шаардлагатай хөрөнгө босгох зорилгоор бонд гаргадаг. Компанийн бонд гэдэг бол зарчим юм. Санхүүгийн зах зээл тодорхой дүрэмтэй. Одоо ил болсон ТЭЗҮ-ээс харахад Салхитын ордыг 7 жил ашиглах үйл ажиллагааны ашиг байтугай орлого нь тэтгэврийн зээлийг тэглэж хүрэхгүй байна. Ийм ордыг барьцаалж тэтгэврийн зээлийг тэглэх зорилгоор бонд гаргах нь санхүүгийн зах зээлийн зөв, эрүүл тогтолцоог эвдэж буй. Санхүүгийн зах зээлд байж боломгүй этгээд, гаж үзэгдэл юм.
  • 21 цаг 0 минутын өмнө
    Засгийн газрын хуралдаанаар, Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтаар барих боломжийг судалж танилцуулахыг холбогдох сайд, агентлагийн дарга, бусад албан тушаалтанд даалгажээ. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Казахстан улсад хийсэн албан айлчлалын үеэр Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг барих тухай гэрээнд талууд гарын үсэг зурсан юм. Нийт 81.9 сая ам.доллар шаардлагатай бөгөөд урьдчилгаа 30%-ийг санхүүжүүлсэн тохиолдолд ажил нь эхлэх боломжтой. Үйлдвэр жилд 50 тонн алт, 25 тонн мөнгө үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байх юм. 
  • 21 цаг 42 минутын өмнө
    Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд тэргүүлэх байр суурь эзэлж буй эрдэс баялгийн салбарынхан дэлхийн олон оронд тархаад буй COVID-19 вирусийн эсрэг сайн үйлсийн хандивын аяныг эхлүүлж байна. Албан бичгээ УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазарт(2020.02.18) гардууллаа. Энэхүү хандивын аянг салбарын сайд дэмжиж байгаагаа илэрхийлж өөрийнхөө нэг өдрийн цалинг хандивлан хандивын аян эхлүүлж уриалж байгаагаа илэрхийлэв. Уг хандивыг Монгол Улсын Засгийн газраас вирусийн эсрэг авч буй арга хэмжээг дэмжих, өмнөд хөршийн ард түмэнд сэтгэлийн болон эд материалын дэмжлэг үзүүлэхэд зориулж байгаа юм.
  • Уржигдар 20 цаг 35 минутад
    “Эрдэнэс Тавантолгой" ХК нь 1072 ширхэг хувьцааны ногдол ашиг олгох шийдвэр гарсантай холбогдуулан Уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар уул уурхайн зарим төслүүдийн явцын талаар дурдсан юм. Тодруулбал, бүтээн байгуулалтын хүрээнд Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам, баяжуулах үйлдвэр, коксын үйлдвэр, уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийн ажлууд хийгдэж байгааг тэрээр хэллээ. Тухайлбал, Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төсөл бэлтгэлээ ажлаа хангаж бүтээн байгуулалт гуравдугаар сарын 1-нд эхлэх байсан ч коронавирусын дэгдэлтийн улмаас тодорхой хугацаагаар буюу нэг сараар хойшлох төлөвтэй байна.
  • Уржигдар 14 цаг 48 минутад
    Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөл хувьцаа эзэмшигчиддээ ногдол ашиг өгөх шийдвэр гаргасантай холбогдуулан өнөөдөр /2020.02.17/ Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумьяабазар, “Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн ТУЗ-ийн дарга Б.Баярсайхан болон Гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуяг нар мэдээлэл өглөө. Нэгж хувьцаанд 90 төгрөг олгох бөгөөд 1072 ширхэг хувьцаатай иргэнд 96480 төгрөг оногдож байна. Компанийн тухай хуулийн дагуу Төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс гаргасан уг шийдвэрийг энэ оны 05 дугаар сарын нэгний дотор Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар хэлэлцүүлнэ. Мөн Санхүүгийн зохицуулах хорооны ногдол ашиг хуваарилах шинэ журмын дагуу 2020 онд Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төвөөр дамжуулан хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашгийг олгох юм.